نازیلا نوبهاری در قالب یک روایت خاطره، درباره اولین تجربه زیستی خود در موقعیت بحران نوشته است.

نازیلا نوبهاری نوروز امسال شاید خاص‌ترین نوروزی باشد که در دو سه دهه اخیر ایران به خود دیده است. نوروزی که به دلیل شیوع بیماری کرونا و بحران اجتماعی بهداشتی پیوست با آن جامعه ایرانی را در نوعی بهت و شک فرو برده است. با این همه و به روایت تاریخ شاید نه به این ابعاد اما در ساختاری متفاوت‌تر این اولین نوروزی نیست که ایران و ایرانیان با بحران روبرو می‌شوند و انسان ایرانی در گذر جبری تاریخ روزگارش را در آن سپری می‌کند. یادداشت‌های که در بخش «روایت بحران» در خبرگزاری مهر طی روزهای اخیر منتشر می‌شود، نگاهی است متفاوت از سوی هنرمندان اهل قلم به زیست و زندگی خود در بحران. روایت‌هایی که گاه عاشقانه است و گاه تلخ. گاه گزارش‌گونه است و گاه کاملاً حس‌برانگیز.

آنچه در ادامه می‌خوانید داستانی است از نازیلا نوبهاری از نویسندگان حوزه کودک و نوجوان و خالق آثار داستانی چون یک فنجان قهوه تلخ، شب ققنوس، دوشیزه مهتاب، پیاده روهای ناهموار، روی آسفالت داغ که یک روایت خاطره‌ای درباره اولین تجربه زندگیاش در بحران را در بر می‌گیرد:

۷ سالگی برای هر شخصی مهم‌ترین بخش زندگی اوست. پایان اولین مرحله از رشد و پا گذاشتن به دنیای جدیدی که قرار است با شروع آموزش و در تعامل با دنیای بیرون از خانه تجربه شود، اما برای آنان که به سن و سال امروز من هستند ۷ سالگی ابعاد گسترده‌تری داشته است. آغازی که با یک سلسله تحولات عظیم اجتماعی و سیاسی به همراه بوده است. کودکی‌های ما خیلی زود با موج این دگرگونی ها به پایان رسید و رنگ و بوی اضطراب و زندگی تنگاتنگ با یک بحران چند ساله را به خود گرفت.

نازیلا نوبهاری چندماهی بود که سال تحصیلی آغاز شده بود و مثل هر کلاس اولی ذوق و شوق رفتن به مدرسه در دلم جوش می‌زد. لباس فرم مدرسه، سارافون آبی با آن بلوزهای سفید و یقه‌های آهارزده و ربان های خالدار و براقی که باید به موهایمان می‌زدیم در نظرم زیباترین لباس دنیا بود. دی ماه سال ۵۷ را خیلی خوب به یاد می آورم. مادرم برای تشویق من یک جفت کفش ورنی سفید که پاپیونی کوچک و صورتی روی آن خودنمایی می‌کرد خریده بود. تازه امتحانات ثلث اول تمام شده بود و کفش ورنی سفید جایزه کارنامه عالی و معدل ۲۰ من بود. هر شب با خوشحالی کفش‌هایم را توی بغل می‌گرفتم و می‌خوابیدم. صبح دوباره کفش‌ها را توی جعبه می‌گذاشتم و گوشه‌ای پنهانش می‌کردم. برای پوشیدن کفش‌ها منتظر موقعی بودم که آنها را بپوشم و به همکلاسی‌هایم نشان بدهم، اما از بخت بد درست از روزی که مادرم کفش‌ها را به من داد مدرسه‌ها به دلیل شلوغی و تظاهراتی که در سطح شهر در جریان بود تعطیل شد. چند روزی توی خانه ماندم و در هر فرصتی سراغ جعبه می‌رفتم و با لذت به برق ورنی کفش‌ها خیره می‌شدم و پاپیون صورتی آن را لمس می‌کردم، اما توی خانه هیچکس مثل من خوشحال نبود. به راحتی می‌توانستم نگرانی را در چشمان پدر و مادرم ببینم که مدام یا پای اخبار تلویزیون بودند یا گوششان را به رادیو چسبانده بودند. با اینکه درک زیادی از شرایط بحرانی آن روزها نداشتم ولی خیلی خوب آشفتگی اوضاع را احساس می‌کردم. گاهی صدای هیاهو و شلیک گلوله که شب‌ها از بیرون شنیده می‌شد مادرم را مضطرب می‌کرد و اخم‌های پدرم را در هم گره می‌زد.

بعد از چند روز خانه نشینی قرار بود برای خرید از خانه خارج شویم هوای شیراز در آن فصل سال خنک و مطبوع بود، ولی با اصرار مادرم لباس گرم پوشیدم و به جای چکمه‌های زشتِ پلاستکی که دوستشان نداشتم یواشکی به سراغ جعبه‌ی جادویی رفتم. دیگر صبرم برای پوشیدن کفش‌ها تمام شده بود… پاهایم توی کفش‌های ورنی راحت و گرم بود. انگار روی ابرها راه می‌رفتم.

دقایقی بعد هنوز مسافت زیادی از خانه دور نشده بودیم که شلوغی و تجمع مردم در پیاده روها و حاشیه خیابان‌ها مادرم را به دلشوره انداخت، این را خیلی خوب از فشار دستش که داشت انگشتانم را له می‌کرد فهمیدم. آخی! که از گلویم خارج شده بود هنوز توی هوا سرگردان بود که دستان پدرم مثل قلاب دور کمرم حلقه شد و مرا از زمین بلند کرد. آنقدر محکم بغلم کرده بود که نفسم داشت بند می‌آمد. صدای فریاد مردم که جملاتی را تکرار می‌کردند و به سمت بالای خیابان می‌دویدند هر لحظه بلندتر می‌شد. با شنیده شدن صدای شلیک تیرها که توی هوا سوت می‌کشید و دنبال مان می‌آمد پدر و مادرم شروع به دویدن کردن. از روی شانه‌ی پدرم نگاهم به خیابان و هرج و مرج پشت سرمان بود که یک دفعه قلبم از حرکت ایستاد.

لنگه کفش ورنی سفید من با آن پاپیون صورتیِ خوشرنگ کف خیابان افتاده بود. جیغی که آماده فریاد زدنش بودم با دیدن له شدن لنگه کفشم زیر پای مردمی که در حال دویدن بودن، به بغضی تبدیل شد که قلبم را شکست…

رؤیای کفش ورنی و آرزوی پُز دادن به بچه‌های مدرسه در یک چشم برهم زدنی دود شد و به هوا رفت. یک هفته تب و خوابیدن در بستر اولین خاطره‌ی من از یک روز بحران زده، درست در آغاز دورانی بود که هر روزش خاطره شد.

منبع:https://www.ghatreh.com

مرتبط:

مجموعه‌ «نیما نابغه» برای کودکان چاپ شد

چاپ ۵ کتاب کودکانه قصه و شعر برای بچه‌ها

عرفا و حکما چه نگاهی به ادبیات کودکان داشتند

نوشته نازیلا نوبهاری در قالب یک روایت خاطره اولین بار در سازمان پیشاهنگی استان فارس. پدیدار شد.

انتشارات سروش، ۵ کتاب «دماغ مترسک»، «به من بگو خال‌خالی»، «من این‌قدم تو اون‌قدی»، «یک‌مهمانی، یک‌چیزی» و «لباس پرپری» را برای کودکان منتشر و راهی بازار نشر کرد.

نتشارات سروش به‌تازگی ۵ کتاب داستانی و تصویری برای کودکان گروه سنی ب و ج منتشر و راهی بازار نشر کرده است.

یکی از این‌کتاب‌ها، «دماغ مترسک» نوشته مجید راستی درباره دروغ و دماغ است که با تصاویری به‌قلم محبوبه یزدانی همراه شده است. داستان این‌کتاب درباره مترسکی است که دماغ درازی دارد و همین‌دماغ باعث مشکلات زیادی برایش شده است؛ یکی لباسش را روی این‌دماغ پهن می‌کند، یکی دوست دارد از آن بگیرد و تاب بخورد و … . تا این‌که دو کبوتر مترسک را می‌بینند و تصمیم می‌گیرند دماغ درازش را کوتاه کنند.

این‌کتاب با ۲۰ صفحه مصور رنگی، شمارگان هزار نسخه و قیمت ۱۲ هزار تومان منتشر شده است.

کتاب بعدی، یک شعر و سروده شهلا شهبازی است که با عنوان «به من بگو خال‌خالی» چاپ شده و تصویرگری‌اش هم توسط محبوبه کلایی انجام شده است.

«به من بگو خال‌خالی» چند غزل کوتاه را با نام‌های «قاب عکس»، «به من بگو خال‌خالی»، «درختای مهربون»، «باغ توت»، «زور باد»، «چراغ آسمون»، «بخاری مهربون»، «قورباغه‌ها چی می‌گن» و «یه توپ گرد و رنگی» را شامل می‌شود.

این‌کتاب هم با ۲۰ صفحه مصور رنگی، شمارگان هزار نسخه و قیمت ۱۲ هزار تومان به چاپ رسیده است.

«من این‌قَدم تو اون‌قدَی» نوشته یگانه مرادی لاکه با تصویرگری فاطمه مددی هم سومین کتاب جدیدِ حوزه کودک انتشارات سروش است.

داستان این‌کتاب درباره عید و عیدی‌گرفتن کوچکترها از بزرگترهاست و قصه‌اش درباره حیوانات مختلفی چون یک پیشی و یک لپ‌گلی با جوراب‌های منگوله‌دار است.

کتاب مذکور با ۱۶ صفحه مصور رنگی،‌ شمارگان هزار نسخه و قیمت ۱۰ هزار تومان منتشر شده است.

چهارمین کتاب کودکانه جدید سروش، «یک‌مهمانی، یک‌چیزی» نوشته دیگری از یگانه مرادی لاکه است که تصویرگری‌اش توسط مریم اخباری انجام شده است. داستان این‌کتاب درباره بازی‌های کودکانه‌ای است که حیوانات با هم می‌کنند.

شروع داستان «یک‌مهمانی، یک‌چیزی» با یک خرگوش تپل و سفید است که یک‌هویج را در مزرعه پیدا می‌کند و می‌خواهد آن را بخورد. بنابراین تصمیم می‌گیرد هویج را به خانه آورده و با آن، مربا درست کند…

این‌کتاب هم با ۱۶ صفحه مصور رنگی، شمارگان هزار نسخه و قیمت ۱۲ هزار تومان به چاپ رسیده است.

«لباس پَرپَری» سروده مریم هاشم‌پور با تصویرگری محبوبه کلایی هم پنجمین کتاب جدید حوزه کودک انتشارات سروش است.

این‌کتاب تعدادی غزل کودکانه را برای کودکان گروه سنی ب شامل می‌شود که عناوین‌شان به این‌ترتیب است: همه به صف، آتیش آتیش، چاله، غول اومده، تاج شکوفه، ابر تُپل مُپل، باد و کلاه، آدم برفی، قاصدک، تیلیک تیلیک، طوطی، ستاره، آخ دستم، لباس پرپری.

این‌کتاب با ۲۴ صفحه مصور رنگی، شمارگان هزار نسخه و قیمت ۱۵ هزار تومان منتشر شده است.

منبع: خبرنگار مهر

مرتبط:

راه‌اندازی ۶ کتابخانه درون‌مدرسه‌ای در مناطق کم‌برخوردار زنجان

«سایه هیولا» برگزیده دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان شد

انتشار دو قصه تصویری از مجموعه ۴۰ قصه برای اولین بار

نوشته چاپ ۵ کتاب کودکانه قصه و شعر برای بچه‌ها اولین بار در سازمان پیشاهنگی استان فارس. پدیدار شد.

در فرهنگ و تمدن اسلامی چه روش‌هایی برای انتقال باورها و اطلاعات دینی به کودکان مرسوم بوده است؟ آیا در کنار آموزش های شفاهی در خانواده و مساجد، منابع مشخص و مکتوبی هم برای این منظور وجود داشته است؟ جست‏جو در میان ادبیات کهن پارسی چه ردپاهایی از آموزش های دینی درباره اعتقادات، احکام و شخصیتهای دینی به ‏دست میدهد؟ کودکان و نوجوانان فارسی ‏زبان در سال های پیش از مواجهه با فرهنگ غربی و مدرن، با چه وجوهی از زندگانی و سیره شخصیت های مقدس دینی در کتاب‌ها و قصه ها رو به رو بوده‌اند؟ آیا مراجعه و کاوش در کتاب‏های فارسی نشانه هایی از آموزش باورها و اطلاعات دینی را آشکار خواهد کرد؟

در جستجوی پیشینه ادبیات دینی کودک و نوجوان با این پرسش روبه‌رو می‌شویم که تا پیش از شکل‌گیری مفهوم جدید کودکی و رواج صنعت چاپ در ایران آیا در مباحث نظری مربوط به خواندنی‌های کودکان توجه یا اشاره‌ای به متون دینی کودکانه وجود داشته است یا خیر.

واقعیت این است که به‌طور کلی در متون کهن پارسی مباحث نظری درباره ادبیات کودک بسیار نادر است. ادبیات کودک (چه در مفهوم خواندنی‌ها و چه شنیدنی‌ها) کمتر در خلال مباحث تربیت کودک مورد اشاره بوده است. علت این امر را باید در شرایط اجتماعی و اقتصادی جستجو کرد. به دلیل عمومیت بی‌سوادی و کم سوادی از یک سو و نایاب بودن کتاب به دلیل محدود بودن تعداد نسخ کتاب‌های خطی در دوران پیش از چاپ، صحبت از اینکه کودکان چه کتاب‌هایی را بخوانند و چه کتاب‌هایی را نخوانند کمتر موضوعیت داشته است. بررسی ادبیات شفاهی و فرهنگ‌عامه نشان می‌دهد مردم کمتر از قصه‌ها و افسانه‌ها انتظار آموزش و تربیت دینی داشته‌اند. منابع اطلاعاتی و متون درسی مکتب‌خانه‌ها هم محدود و معدود بوده که کمتر حق انتخابی باقی می‌مانده است.

در منابع فقهی اشارات اندکی به خواندنی‌های دینی کودکان می‌بینیم. مثلاً اینکه به دختران سوره نور را بیاموزید و سوره یوسف را نه؛ و یا فلان قصیده صحابی یک امام را که به زبان عربی و در موضوع اعتقادات بوده به کودکان یاد بدهید و یا در نامه ۳۱ نهج‌البلاغه می‌خوانیم که مولا می‌فرماید مصمم شدم، اولین چیزی که به تو بیاموزم قرآن و تأویل آن باشد.

قدیمی‌ترین مباحث مرتبط با ادبیات کودک ایران را باید در آثار ابن سینا جستجو کرد. چه در کتاب قانون و چه در رساله تدابیرالمنازل اشارات پیشروانه‌ای به تربیت کودکان دیده می‌شود، مثلاً لزوم توجه به سطح فهم کودکان و اینکه ایشان هر متنی را درک نمی‌کنند و یا جالب‌تر تفاوت سلایق کودکان مختلف و برتری آموزش جمعی نسبت به آموزش فردی.

دیدگاه‌های او درباره استفاده از ورزش و موسیقی در آموزش کودکان نیز جالب است.

ابن سینا در تدابیر المنازل می‌گوید پس از آموختن قرآن و الفبا از منظومه‌های مناسب و اخلاقی استفاده کنید؛ اما نه منظورش را دقیق توضیح داده و نه مثالی زده است. اشاره او به استفاده معلم از مخیلات که قدرت خیال و اندیشه را در کودک قوی می‌کند نیز روشن نیست که آیا شامل شعر و داستان هم می‌شود یا نه.

غزالی در احیاء علوم‌الدین به ادبیات کودک اشاره‌ای ندارد و نزدیک‌ترین مباحث او در این خصوص اشاره به بازی‌های کودکانه و نمایش عروسکی است. او از اسباب بازی‌های کودکانه در زمانه خود و از استقبال کودکان از خیمه شب‌بازی یاد کرده است. غزالی درباره آموزش کودکان می‌نویسد: «چون به دبیرستان آمد، قرآن بیاموزد. آنگاه به اخبار و حکایات پارسایان و سیر صحابه و سلف مشغول کند و البته نگذارد که به اشعار که حدیث عشق زنان و صفت ایشان بود، مشغول شود.»

او نه درباره کتب مناسب و مورد تائید تاریخی از دیدگاه خود توضیح داده و نه درباره اشعاری که از عیب‌های مذکور برای کودکان خالی هستند.

یکی از قدیمی‌ترین نوشته‌های فارسی که به چگونگی خواندنی‌های کودکان پرداخته مربوط به قرن ششم است. بحرالفوائد دایره المعارفی فارسی است که در شام برای تربیت شاهزادگانی نوشته شده و نویسنده آن مشخص نیست. نویسنده، کودکان را از آشنایی با شاعران منع و به آموختن قرآن توصیه کرده و آموزش عربیت و ادبیت را لازم دانسته است. او تأکید می‌کند: « خواندن کتاب پارسی که نه به شریعت تعلق دارد مانند ویس و رامین، جاماسب و لهراسب و وامق و عذرا، بعضی در خواندن این کتاب‌ها فسق است و بعضی کفر است و مردم نشناسند و کمترین آفت آن است که خواننده مشتاق شود و در دل طلب آید و از حق باز ماند و عمر باطل بسر برد و مانند این. نغوذبالله منه» در اینجا هم صحبتی از خواندنی‌های مورد تائید و ادبیات دینی نشده است.

تحفه الملوک نوشته علی بن ابوحفض اصفهانی احتمالاً در قرن هفتم و یا قبل‌تر نوشته شده است. او کودکان را از حکایت‌گویان و قصه‌خوانان پرهیز داده است.

خواجه‌نصیرالدین طوسی در اخلاق ناصری اشاراتی به خواندنی‌های کودکان دارد. او درباره متون مناسب برای آموزش به کودکان می‌نویسد: «محاسن اخبار و اشعار که به آداب شریف ناطق بود، او را حفظ دهند تا مؤکد آن معانی شود که در او آموخته باشند و از اشعار سخیف که بر ذکر غزل و عشق و شرب خمر مشتمل بود احتراز فرمایند و بدان جماعتی که حفظ آن از ظرافت پندارند و گویند که رقت طبع بدان اکتساب باید کرد، التفات ننمایند. چه امثال این اشعار مفسد احداث بود.» او چند صفحه بعد درباره نوجوانان علاقمند به ادبیات چنین ادامه می‌دهد: «چون به مثل، صناعت کتابت خواهد آموخت، بر تجوید خط و تهذیب نطق و حفظ رسائل و خطب و امثال و اشعار و مناقلات و محاورات و حکایات مستظرف و نوادر مستلمح و حساب دیوان و دیگر علوم ادبی توفر نماید؛ و بر معرفت بعضی و اعراض از باقی قناعت نکند. چه قصور همت در اکتساب هنر شنیع‌ترین و تباه‌ترین خصال باشد.» او هم بر توجه به سلایق کودک و نوجوان به آنچه آموزش داده می‌شود تأکید کرده است.

نکته جالب در نوشته خواجه نصیر این است که می‌گوید: «اول رجز به او بدهند و آنگاه قصیده و از اشعار سخیف احتراز نمائید. » اما توضیح نمی‌دهد این توصیه ناشی از محتوای رجز و قصیده است یا با توجه به وزن و ویژگی‌های ادبی این دو نوع شعر. خواجه نصیر درباره مصادیق اشعار سخیف توضیحی نمی‌دهد و شاید منظور او اشعار عامیانه و ترانه‌ها باشد.

ابن‌خلدون از محدود کردن متون آموزشی کودکان به قرآن انتقاد کرده و ادبیات را هم لازم می دانسته است. این جهانگرد قرن هشتم درباره نظامیه بغداد که مدرسه‌ای شامل آموزش پیش دبستانی تا دوره‌های عالی فراتر از اجتهاد بوده می‌نویسد:

«جمعی از معلمین قرآن هم به ستونی از ستون‌های مسجد تکیه می‌دهند و کودکان را قرآن می‌آموختند ولی برای حفظ حرمت قرآن، آیه‌ها را بر روی لوح نمی‌نویسند و قرائت را از راه تلقین یاد می‌دهند. معلم خط کودکان را با نوشتن اشعار و غیره تعلیم می‌دهد. کودک پس از فرگرفتن خواندن به کار نوشتن می‌پردازد.»

ابن خلدون اشاره‌ای به اشعاری که این کودکان می‌آموخته‌اند نکرده است. او مفصلاً شیوه آموزش کودکان در سرزمین‌های مختلف اسلامی را ذکر کرده است. او درباره ایران می‌نویسد:

«آنها هم در تعلیم، مواد دیگری [غیر از قرآن] را با هم می‌آمیزند و نمی دانم توجه ایشان از مواد مزبور به کدامیک بیشتر است و بنابر آنچه برای ما نقل کرده‌اند، عنایت آنان به تدریس قرآن و کتب علمی و قوانین دانش، در دوران جوانی بیش از مواد دیگر است. و تحصیلات این دوره را با تعلیم خط نمی‌آمیزند» اینجا نیز حرفی از متون مورد استفاده کودکان به میان نیامده است.

ابن اخوّه قرشی در قرن هشتم در رساله معالم القربه فی احکام الحسبه گرچه فصلی را به مکتبخانه‌ها اختصاصی داده و اشاراتی هم به مغازه اسباب‌بازی فروشی و همچنین بازی‌ها و شرط‌بندی‌های کودکان دارد، از خواندنی‌ها و شنیدنی‌های آنان حرفی نزده است.

نوشته‌های درباره ادبیات کودک و نوجوان در متون کهن پارسی که وجود اشاراتی به ادبیات دینی کودک و نوجوان در آنها محتمل است، محدود به کتب تربیتی کودکان که نمونه‌هایی از آن ذکر شد، نیست. مقدمه اندرزنامه‌ها و کتاب‌هایی که مورد استفاده کودکان بوده ممکن است دربردارنده چنین اشاراتی باشد.

از جمله موضوعاتی که در متون نظری ادبیات مرتبط با کودکان می‌توان یافت، اشاراتی به چیستی زبان و چگونگی زبان‌آموزی است. محمد طوسی نویسنده قرن ششم در کتاب عجایب المخلوقات داستانی را نقل می‌کند که پادشاهی تعدادی نوزاد را از مادران جدا می‌کند و در محل دور از دسترسی در کنار پرستارانی که لال بوده‌اند بزرگ می‌کند. وقتی آن نوزادان بزرگ شدند مشاهده می‌کندکه همه با هم به زبانی حرف می‌زنند که نه فارسی و عربی و نه ترکی و هندی است.

در باب هفتم قابوسنامه هم اشاراتی به زبان‌آموزی کودکان وجود دارد.

همچنین کتب و رسالاتی که در زمینه نقد ادبی، فصاحت و بلاغت، زیبایی‌شناسی و … در تاریخ ادبیات فارسی سراغ داریم ممکن است به خواندنی های کودکان ارزیابی آن پرداخته باشند. مثلاً آیا در نوشته‌های جاحظ، ابوالفرج اصفهانی، قدامه بن جعفر، عبدالقاهر جرجانی، ابن ابی الحدید، ابن اثیر، تفتازانی، رشید وطواط، شمس رازی و … هیچ اشاره‌ای به کودکان و نوجوانان نشده و یا از آثاری که مورد اقبال جوان‌ترها و یا مناسب ایشان است، حرفی به میان نیامده است؟ امید که پژوهندگان به دنبال پاسخ به این پرسش ها روند و بر عمق و غنای معرفت ما در خصوص نگاه مسلمانان پیشین به کودکی و کودکانه ها بیفزایند.

منلع: خبرگزاری تسنیم

مرتبط:

نه به روز جهانی اهمیت می‌دهیم و نه می‌گذاریم به آن بپردازند

«سایه هیولا» برگزیده دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان شد

نوشته عرفا و حکما چه نگاهی به ادبیات کودکان داشتند اولین بار در سازمان پیشاهنگی استان فارس. پدیدار شد.

جعفر ابراهیمی از رکود ادبیات در سال‌های اخیر و کوتاهی در شعر نوجوان می‌گوید. او همچنین چاپ کتاب‌های لوکس را یکی از مشکلات اصلی می‌داند و از قیمت بالای کتاب‌ها انتقاد می‌کند.

این شاعر ادبیات کودک و نوجوان درباره وضعیت ادبیات در سال ۹۸، اظهار کرد: نشر ما در سال‌های اخیر نسبت به سال‌های گذشته، هم در بخش ادبیات بزرگسال و هم ادبیات کودک، چندان وضعیت خوبی ندارد و به رکود رسیده است. اگر بخواهیم به ادبیات کودک در سال گذشته نگاهی بیندازیم و با الان مقایسه کنیم خواهیم دید تغییراتی نسبت به سال گذشته نداشته‌ایم.

او افزود: در دهه ۶۰ حرکت عظیمی در ادبیات کودک شکل می‌گیرد و ما دارای ادبیات کودک می‌شویم، این در حالی است که در سال‌های قبل به صورت جدی به این حوزه پرداخته نمی‌شد، اما همین‌طور که جلو می‌آییم، حرکت کندتر می‌شود. در دهه ۹۰، و در سال‌های ۹۷-۹۸ مشکلات اقتصادی کشور و تحریم‌ها، گران شدن کاغذ و بی‌عدالتی‌هایی که در جامعه وجود دارد و رانت‌خواری‌ها در وضعیت کتاب‌ و کتاب‌خوانی مردم ایران تأثیرگذار بوده است.

ابراهیمی یکی از مشکلات اصلی را کم‌رنگ شدن انگیزه مطالعه در میان مردم بخصوص کودکان و نوجوانان دانست و گفت: شاید این موضوع به خاطر این باشد که برخی از ارزش‌هایی که داشتیم کم‌رنگ شده  و برخی از ارزش‌های کاذب در جامعه گسترش پیدا کرده است. کمتر کسی به مطالعه و کتاب‌خوانی بها می‌دهد که این موضوع بیشترین تأثیر را بر کودکان و نوجوانان دارد. نگاه‌های مادی به هستی و زندگی باعث شده تا وضعیت کتاب‌خوانی ما در سال‌های اخیر اسفناک باشد.

او در ادامه بیان کرد: با این حال نمی‌خواهم از ناامیدی صحبت کنم. ما در بخش‌هایی رشد خوبی داشته‌ایم؛ در بخش ادبیات نوجوان و خردسال، بخصوص در رمان نوجوان کارهای خوبی در سال‌های اخیر چاپ شده است. البته در سال ۹۸، در بخش‌های دیگر مانند شعر نوجوان بسیار کوتاهی کرده‌ایم‌. اگر به کتاب‌هایی که در دو سال اخیر در حوزه شعر نوجوان چاپ شده و در جشنواره‌ها و یا کتاب سال ارائه شده نگاهی بیندازید، خواهید دید شاید به تعداد انگشتان دست هم نرسد، البته در خوشبینانه‌ترین حالت می‌گویم.

این شاعر تاکید کرد:  ما کودکان – بچه‌های اواخر دبستان و اوایل راهنمایی – را به کل فراموش کرده‌ایم، نه داستان برای‌شان چاپ می‌کنیم و نه شعر. نوشتن برای کودکان در این سن خیلی سخت و تخصصی است و ما کمتر به آن پرداخته‌ایم. ضمن این‌که خیلی از این‌ کتاب‌ها به تصویرگری نیاز دارد و این موضوع قیمت کتاب را بالا می‌برد، به همین دلیل ناشران کمتر به آن اقبال نشان می‌دهند.  ناشران  بیشتر به سوددهی توجه دارند و چون رمان نوجوان فروش خوبی دارد به ویژه در بخش ترجمه، ناشران به سرمایه‌گذاری در این بخش روی آورده‌اند.

ابراهیمی ادامه داد: از طرف دیگر، از آن‌جایی که حق تالیف نویسنده‌ها بسیار پایین است، آن‌ها به دنبال کار سخت نمی‌روند و ترجیح می‌دهند به کاری بپردازند که راحت‌تر به حق تالیف برسند. در مجموع فکر می‌کنم ما در سال‌های اخیر و در بخش شعر بسیار کوتاهی کرده‌ایم. گاهی کتاب‌هایی را برایم می‌فرستند و می‌بینم وضعیت خیلی خوبی در شعر نداریم.

او همچنین یکی از آفت‌های بزرگ سال‌های اخیر را چاپ‌ کتاب‌های لوکس دانست و گفت: ناشران به چاپ کتاب‌های لوکس روی آورده‌اند و این موضوع باعث شده تا قیمت کتاب بالا برود. زمانی مردم شکایت داشتند که کتاب خیلی گران است، درحالی که چندان گران نبود، اما در سال‌های اخیر کتاب واقعا گران شده است و برخی از مردم نمی‌توانند کتاب بخرند. اخیرا کتاب کودکی دیدم  که ۱۷۰ هزار تومان بود. واقعا مغزم سوت کشید! در حالی که این‌ کتاب باید ۳۰ هزار تومان می‌بود تا مردم بتوانند آن را بخرند.

این شاعر  با بیان این‌که تبدیل شدن کتاب به کالا به سیر مطالعاتی مردم آسیب می‌زند، اظهار کرد: یکی از خوبی‌های دهه ۶۰ و اوایل دهه ۷۰ این بود که کتاب‌ها را ساده  و با کاغذهای معمولی چاپ می‌کردند  اما به محتوا اهمیت می‌دادند، بنابراین قیمت کتاب‌ها پایین بود و همه می‌توانستند بخوانند. اما الان خیلی از مردم نمی‌توانند کتاب بخرند و باید به کتابخانه مراجعه کنند که آن‌ها نیز تنوع لازم را ندارند تا مردم را جذب کنند، و اگر فراری‌شان ندهند باید شکرگزار باشیم. در کتابخانه‌های عمومی به صورت گزینشی کتاب می‌خرند که نمی‌تواند به‌ویژه در کودکان و نوجوانان انگیزه مطالعه ایجاد کند.

او درباره این‌که برخی معتقدند «دوره شعر تمام شده است»، گفت: این مشکل شعر نوجوان نیست؛ در حوزه بزرگسالان نیز وجود دارد. فقط هم شعر نیست، انگار دوره داستان و کتاب‌خوانی هم  گذشته‌ است، در حالی که این‌طور نیست. هستند کسانی که به کتاب علاقه دارند و می‌خوانند. ممکن است فضای مجازی و پیام‌رسان‌ها اوقات مردم را پر و آن‌ها را از کتاب دور کند. اما همه این‌ها موقتی است. ما در دوره گذار قرار داریم  و از این مسائل خواهیم گذشت.

این شاعر خاطرنشان کرد: اگر کتاب شعر و داستان خوبی چاپ شود مسلما مخاطبانی هستند که بخرند و بخوانند.  مشکل ما این است که انگیزه مطالعه از بین رفته است و با توجه به بلبشویی که در بازار کتاب وجود دارد، شعر را به اشکال مختلف منتشر می‌کنند؛ هرکسی به شکلی شعر می‌گوید، به ویژه در دنیای بزرگسالان.

او در ادامه گفت: دیگر شعر زبان مردم نیست. زمانی شعر کلاسیک و نیمایی بود و از زبان مردم شعر می‌گفتند، مردم هم آن‌ها را می‌خواندند و لذت می‌بردند، اما الان شعر تجربه‌هایی است که از سوی برخی از شاعران صورت می‌گیرد و در حد تجربه است و ممکن است در درازمدت برخی را از شعر بازدارد. کتاب‌هایی که موفق نیستند در گذر زمان کنار گذاشته می‌شوند و آن‌هایی که خوب هستند  به دست مردم می‌رسند.

جعفر ابراهیمی همچنین بیان کرد: ما کمتر کتاب در دست مردم می‌بینیم و فقط شعر نیست. مردم به کتاب علاقه ندارند. این علاقه باید از کودکی در آن‌ها به‌وجود بیاید، اما فقط بر کتاب‌های درسی و کنکور تاکید می‌شود و این کتاب‌ها و کلاس‌های آموزشی اوقات کودکان را پر می‌کند. پدر و مادرها هم بیشتر به نمره اهمیت می‌دهند و می‌خواهند فرزندان‌شان کنکور بدهند و به دانشگاه بروند و فکر نمی‌کنند بعد از گرفتن لیسانس و فوق لیسانس چه‌ می‌شود. اگر ما تحصیل‌کرده‌های کتاب‌خوان تربیت نکنیم وضعیت مشابه وضعیت فعلی را خواهیم داشت.

او در پایان از زیر چاپ بودن مجموعه شعر جدیدش برای نوجوانان با عنوان «به تو می‌اندیشم» در نشر گویا خبر داد و اظهار امیدواری کرد سال ۹۹ سال خوبی برای مردم باشد.

منبع : ایسنا

مرتبط:

افزایش ۳۶درصدی تعداد عناوین کتاب‌های کودک و نوجوان در بهمن

بچه‌ها در روزهای کرونایی کتاب‌های طنز و فانتزی بخوانند

آثار کودک و نوجوان کتابخانه ملی، در اختیار مخاطبان قرار گرفت

نوشته از رکود ادبیات تا چاپ کتاب‌های لوکس اولین بار در سازمان پیشاهنگی استان فارس. پدیدار شد.