چاپ ششم این کتاب در ۲۹۶ صفحه، با شمارگان ۲۵۰۰ نسخه و قیمت ۶۵هزار تومان توسط انتشارات سوره مهر منتشر شده است.

سیدمهدی موسوی‌تبار در یادداشتی درباره کتاب «شب گرفتن ماه» نوشته است: «شاهنامه»، «رستم»، «سهراب»، «سیاوش» و… . احتمالا شما که در حال خواندن این مطلب هستید در عمر شریف‌تان دست‌کم یک‌بار یکی از این اسامی را شنیده‌اید. اسم‌هایی که یا در اشعار، یا در ضرب‌المثل‌ها و یا حتی در زندگی روزمره خود و هنگام صداکردن دوستان‌تان از آن‌ها استفاده کرده‌اید. هرچند کمتر شده اما هنوز هم کسانی هستند که شاهنامه بخوانند و عده‌ای هم دور آن‌ها جمع شوند. آن‌هایی که شاهنامه می‌خوانند و یا شاید آن‌هایی که نمی‌خوانند هم ممکن است بدانند که خالق «شاهنامه» حکیم ابوالقاسم فردوسی است؛ شاعر قرن چهارم و به نظر بخش زیادی از کارشناسان و اهالی فرهنگ و هنر، بزرگ‌ترین شاعر زبان پارسی. درباره فردوسی، کتاب‌های متعددی با زاویه نگاه‌های مختلف منتشر شده است. گروهی صرفا روی وجه ملی‌گرایی او مانور داده‌اند و گروهی دیگر بخش شاعرانگی او را برجسته کرده‌اند.

یکی از کتاب‌هایی که در سال‌های اخیر و توسط انتشارات سوره مهر منتشر شده، «شب گرفتن ماه» است که محمدرضا سرشار از تلخیص کتاب «بسی رنج بردم» ساتم الوغ زاده، نویسنده مشهور تاجیک، برای نوجوانان آماده کرده است. هرچند مخاطب این کتاب نوجوانان در نظر گرفته شده است اما جوانان و حتی بزرگسالان هم به راحتی می‌توانند با این اثر ارتباط برقرار کنند زیرا نثر آن در مرز سادگی و شاعرانه بودن قدم برمی‌دارد.

«بسی رنج بردم» الوغ زاده در سال ۷۹ منتشر شد و یک سال بعدش از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، به عنوان یکی از کتاب‌های برگزیده سال جمهوری اسلامی ایران معرفی و از نویسنده آن تقدیر شد و نزدیک به یک دهه بعد، سرشار این کتاب را برای نوجوانان ایرانی به فارسی رایج در ایران برگرداند و البته آن را خلاصه هم کرده بود. هرچند نزدیکی‌های زبان تاجیک‌ها و ایرانی‌ها کار را برای سرشار راحت‌تر کرده بود اما وجود بعضی کلمات سنگین در متن اولیه و همچنین تبدیل آن به یک متن «راحت‌خوان» و بدون نیاز به لغت‌نامه و همچنین روان، از ویژگی‌های زحمات سرشار است.

«شب گرفتن ماه» درباره زندگی حکیم ابوالقاسم فردوسی است اما در خلال خواندن این داستان، با تاریخ و ادبیات قرن چهارم و حتی پیش از آن هم تا حدودی آشنا می‌شویم. کتاب از بخش‌های مختلف و البته بدون عنوانی تشکیل شده است. سکانس‌هایی است برای به‌وجودآوردن یک فیلم جذاب و دلنشنین. زاویه دید داستان، دانای کل است و همین به نویسنده اجازه داده است که با رفت و برگشت‌های زمانی، اطلاعات مناسب و به اندازه‌ای به مخاطب بدهد و از آن‌سو هم به عناصر داستان‌گویی توجه کند.

مخاطب در این کتاب، همان اندازه که با زمان، مکان، طبقات اجتماعی و مناسبات زمان فردوسی آشنا می‌شود، به همان مقدار با شخصیت‌ها و روایت‌ها و حتی خرده‌روایت‌ها ارتباط برقرار می‌کند. شخصیت‌های محبوب و منفوری که هر کدام تاثیری در تداوم داستان و مهم‌تر از آن روی زندگی و کار فردوسی داشتند. سکانس‌هایی که صحبتش رفت به مثابه قطعات پازل، شخصیت فردوسی را برای مخاطب تشکیل می‌دهند و یکی از دقیق‌ترین و منصفانه‌ترین تصاویر از فردوسی و زمانه وی در این کتاب دیده می‌شود.

«شب گرفتن ماه» که در کتاب، متوجه دلیل انتخاب این عنوان نمی‌شویم، یک اثر جذاب و مفید است و شباهتش به فیلمنامه یا حتی نمایشنامه در برخی بخش‌ها آن را شبیه به یک اثر نمایشی کرده است. سرشار که خود نویسنده کودک و نوجوان است رازهای ارتباط با مخاطب و تکنیک‌های یک اثر شاخص برای نوجوانان را می‌دانسته و از همین پشتوانه و تجربه برای خواندنی‌تر شدن این کتاب استفاده کرده است. این تاثیر تا جایی است که اگر نام نویسنده از شناسنامه و جلد کتاب حذف شود می‌توان آن را شبیه به برخی از آثار سرشار دانست.

در بخش‌هایی از این این کتاب درباره اختلافات فردوسی و سلطان محمود غزنوی می‌خوانیم و خلف وعده محمود به حکیم توس در پرداخت صله به‌خاطر سرودن شاهنامه را می‌بینیم و خوابی که او پس از مرگ فردوسی می‌بیند. از خواندن بیت «جهان را بلندی و پستی تویی/ ندانم چه‌ای هرچه هستی تویی» توسط فردوسی در خواب و متاثر شدن محمود پس از بیداری. از مشاعره‌ها بین شاعران بزرگ آن دوره تا ساختار حکومت و همچنین نقش شعر در زمانه فردوسی.

منبع: ایسنا

مرتبط:

بیشتر شدن اقبال به شاهنامه و فردوسی

دکتر گوهر یسنا انزانی اظهار کرد: والدین از همان ابتدای کودکی نباید در فرزندان ترس ایجاد کنند و در مواقعی که آسیب شدیدی متوجه نوجوان نیست باید به او اجازه کسب تجربه و گاهی اشتباه کردن را بدهند. نوجوانی که در رفتار و نگرش اصول اولیه را آموخته و می‌داند پیش از تصمیم گیری باید نظرات دیگران را بدون جانب داری بشنود و سپس با جمع آوری اطلاعات و بررسی جوانب مختلف موضوع به وسیله تفکر انتقادی به تصمیم درستی برسد؛ منفعل نیست و تحت تاثیر حرف دیگران قرار نمی‌گیرد.

این روانشناس با تاکید بر اینکه نقش والدین در هویت یابی نوجوانان پیش از مرحله نوجوانی یعنی کودکی پررنگ است چراکه تفکر هر فرد قبل از هفت سالگی شکل می‌گرید و والدین آگاه با کسب تفکر انتقادی می‌توانند این تفکر را با تمرین به فرزند خود بیاموزند، “تفکر انتقادی” را اینطور تعریف کرد که ما باید پیش از هر تصمیم به خود فرصت دهیم، فوری اقدام نکنیم و تصمیم نگیریم، اجازه دهیم تا فکر کنیم و جوانب مختلف موضوع را بررسی و نکات مبهم را با پرسش رفع کنیم.

در واقع به گفته وی، در تفکر انتقادی افراد فرضیات دیگران را مورد توجه قرار داده، اطلاعات بیشتری از منابع موثق پیدا و شواهد را بررسی می‌کنند تا تصمیات درست و منطقی بگیرند.

انزانی درباره ویژگی‌های نوجوانی که تفکر انتقادی را آموخته است، تصریح کرد: نوجوان به دنبال کسب هویت است و در تمام تصمیم گیری‌هایش دچار شک شده و از این رو منطبق با نظر دوستانش پیش می‌رود و همین باعث می‌شود تفکر نقادانه در نوجوان دیرتر شکل گیرد. نوجوانی که تفکر انتقادی را آموخته است فعالانه فکر می‌کند، پرسشهای مناسب می‌پرسد، موقعیت را از زوایای گوناگون وارسی می‌کند و اگر این تفکر به او آموخته نشود در مقابل نظرات دیگران یا منفعانه و کاملا منطبق با نظر دیگران و یا پرخاشگرانه رفتار می‌کند.

وی گفت: طبیعی است نوجوانِ در جستجوی هویت به فیلم های عجیب و غریب روی آورد و یا به دنبال مد برود و با دیگران در این زمینه گفتگو کند و مطابق با آن رفتارهایی را انتخاب و تفکر خود را مطابق با نظرات دیگران تغییر دهد. در این بین والدین باید از کودکی فرزندان خود را افرادی اهل مطالعه پرورش دهند تا برای انتخاب تصمیمی درست در عین حالی که نظر دیگران را می‌شنوند، اطلاعاتی جمع آوری و بدون دلیل مسائل را قبول نکنند.

این روانشناس خانواده، ارتباط بین اعضای خانواده با یکدیگر را مهم ترین عامل در شکل گیری تفکرات نوجوانان دانست و افزود: خانواده‌ای که اهل مطالعه است، به دنبال کسب اطلاعات و نقد نظرات مختلف ‌ است و دائما تفکرات خود را مورد نقد قرار داده، باورهای خود را به چالش کشیده و با مشورت با متخصصان سعی در اصلاح باورهای خود دارند می‌توانند فرزندانی با تفکر انتقادی بار آورند. باید به نوجوان توضیح دهیم که مستقلانه فکر کردن به این معنا نیست که هر کاری می‌خواهد انجام دهد بلکه یعنی با آگاهی از شرایط تصمیم آگاهانه بگیرد و مستقلانه از زوایای گوناگون به موقعیت نگاه کند و در عین حالی که نظرات دیگران را می‌شنود بداند ممکن است این نظرات اشتباه هم باشند.

وی با بیان اینکه نقد به معنای سوال و ارزیایی کردن و نه زیر سوال بردن کسی یا چیزی است، ادامه داد: با تفهیم درست نقد به نوجوان باید اجازه دهیم نوجوان نقادانه نظرات دیگران را بشنود و در نهایت به تفکر خود برسد. والدین نباید تفکرات خود را به نوجوان تحمیل کنند. نوجوان باید بیاموزد حتی اگر اشتباه کرد به اشتباهات خود به عنوان تجربه نگاه کند و از شکست و مورد پذیرش دیگران واقع نشدن هراسی نداشته باشد.

این روانشناس درباره چرایی واکنش تهاجمی و پرخاشگرانه نوجوانان در مقابل نظرات مخالف خود و نداشتن تاب و تحمل شنیدن انتقاد نیز، توضیح داد: زمانی که افراد احساس می‌کنند مورد انتقاد قرار گرفته‌اند، بعضا علائم جسمانی نظیر برافروخته شدن، بالا رفتن ضربان قلب، خشک شدن گلو، عرق کردن کف دست و… از خود نشان می‌دهند و این علائم آرامش آنها را می‌گیرد. و اینها باعث میشه رفتارها به گونه ای باشد که آرامش نداشته باشند و نشان از ایجاد ترسی در درون افراد دارد. این ترس‌ها می‌توانند ترس از بی ارزش بودن، دوست داشتنی نبودن، مورد قضاوت قرار گرفتن، شکست خوردن و… باشند. درواقع ترس لایه نهان شخصیت هر فرد است که ممکن است با  علائمی از خشم و افسردگی و غم بروز کند. پس درمان این ترسها به ما کمک می‌کند که رفتار پرخاشگرانه و منفعانه در برابر انتقاد نداشته و تفکر فعالانه داشته باشیم.

انزانی در پایان سخنان خود با تاکید بر لزوم آموختن مهارت‌های زندگی نوجوانان اعم از تفکر نقادانه و مهارت‌های فرزندپروری و آموختن تفکر نقادانه به فرزندان برای افزایش قدرت تصمیم گیری آنها، به والدین توصیه کرد: در تفکر انتقادی همه افراد یاد می‌گیرند چطور سوالات بهتری بپرسند، پاسخ‌های بهتری دهند، استدلالی تر و عمیق تر فکر و صحبت کنند، شباهت و تفاوت نظرات متفاوت را بررسی و مسایل خود را نظام مند حل کرده، اطلاعات را بدون سوء گیری به دست آورده، باورهای اشتباه را رها و از دید دیگران به مسائل نگاه کنند. این تفکر کاملا اکتسابی است و نیاز به تمرین و تکرار دارد و لازم است والدین اینها را از متخصصان بیاموزند و به فرزندان خود منتقل کنند تا نوجوان هنگام تصمیم گیری بدون بررسی نظرات دیگران، مطلبی را رد و تایید نکند.

منبع: ایسنا

مرتبط:

جستجوی پنهانی والدین در تلفن همراه فرزندان صحیح است؟

والدین مهم‌ترین الگوی فرزندان برای علاقمندی به مطالعه

دکتر عفت آی اظهار کرد: نوجوانان در سن نوجوانی تماشاگران خیالی دارند؛ بنابراین جزئی ترین موارد مانند جوش درآوردن صورت حساسشان می‌کند.

وی افزود: نوجوانان با وجود این تماشاگران خیالی با والدینشان درگیر می‌شوند و والدین باید به جای به کاربردن جملاتی مثل چه کسی به تو نگاه می‌کند؟ به فرزندانشان کمک کنند.

وی بیان کرد: اگر جوشی در صورت دارد کمک کنند تا برطرف شود، اگر لباس چروکی داشت کمک کنند تا مرتب شود.

این کارشناس خانواده گفت: والدین باید به فرزندانشان آرامش و امنیت روانی هدیه دهند تا نوجوان حس کند درک شده است؛ این حس درک شدن برای یک نوجوان ارزش زیادی دارد.

وی با بیان اینکه یکی دیگر از مشکلات والدین با نوجوانانشان حرف زدن و ارتباط گرفتن است، افزود: یک نوجوان باید تقریبا ۱۰ برابر والدینش با آنها حرف بزند، اما امروزه برعکس شده و والدین ۱۰ برابر حرف می‌زنند و نوجوان برای اینکه والدین را ساکت کند از جملاتی مانند باشه؛ هرچیزی تو می‌گویی یا هرچه تو می‌خواهی، استفاده می‌کند و اگر ارتباط والدین با فرزندان به این مرحله رسید، والدین باید بفهمند دچار بحران شده‌اند.

آی گفت: زمانی می‌فهمیم یک نوجوان ارتباط خوبی با والدینش دارد که برای والدینش حرف بزند و اتفاقات درونیش را بیان کند.

این کارشناس خانواده بیان کرد: برخلاف مردم معمولی که معتقدند نوجوانان بسیار عبوس و درهم هستند و تمایل دارند با هم سن و سالان خود فقط حرف بزنند، بسیار شاد و بااستعداد و اندیشمند هستند و این ما والدین هستیم که این موارد را در نطفه خفه می‌کنیم.

وی اظهار کرد: یکی از خصوصیات اصلی نوجوانان، طغیان و سرکشی است؛ باتوجه به هورمون‌ها و انقلاب درونی که دارند بسیاری اوقات نمی‌توانند حرفشان را به آرامی بزنند؛ برخوردهای والدین در برابر این کار نوجوانان در آرام کردن آنها نقش اساسی دارد.

این کارشناس خانواده گفت: یک راهکار برای والدین این است که وقتی نوجوان شروع به سر می صدا و پرخاشگری کرد سکوت کنند، گوش دهند و اجازه دهند که نوجوان وارد فضای خصوصی‌اش شود؛ وقتی نوجوان وارد اتاقش شد بلافاصله وارد نشوند و مشاجره نکنند.

وی خاطرنشان کرد: این کار تنها هروز فاصله بین والدین و نوجوان را بیشتر و بیشتر می‌کند، اما اگر والدین سکوت کنند، نوجوان بعد از یک ساعت نادم و پشیمان از اتاق خارج شده و بابت کارش عذرخواهی می‌کند.

این روانشناس و کارشناس خانواده گفت: زمانی که فرزندان وقتی از دوران کودکی وارد دوران بلوغ می‌شوند می‌طلبد که والدین یاد بگیرند چه کنند؟.

آی اظهار کرد: فرزندان وقتی وارد دوران بلوغ می‌شوند یک انقلابی درون خود دارند که این انقلاب درونی به ویژگی‌های جسمی و جنسی برمی‌گردد، اما مهم ترین تغییر نوجوان از لحاظ روانی است.

وی ادامه داد: ما چون فقط تغییرات جسمی و جنسی را می‌بینیم نمی‌توانیم تشخیص دهیم در مغز نوجوان چه می‌گذرد؟

وی افزود: از مشکلات عمده یک نوجوان با والدینش در دوران بلوغ این است که دوست دارد در تنهایی باشد که والدین به این تنهایی‌های نوجوان احترام نمی گذارند و چون احترام نمی‌گذارند و با رفتار خود نوجوان را وارد لاک دفاعی خودش می‌کنند.

وی با بیان اینکه وقتی می‌خواهیم یک نان خوب درست کنیم خمیر آن باید در تنهایی و تاریکی بماند، افزود: ما اگر می‌خواهیم یک جوان خوب به جامعه تحویل دهیم باید اجازه دهیم در دوران نوجوانی در تنهایی خودش بماند؛ این هیچ مشکلی ندارد که فرزندمان دوست دارد تنها باشد، اما باید رصدهایی داشته باشیم؛ آن هم نه به صورت تجسس، بلکه هر از چندگاهی به اتاقش سر بزنیم، خوراکی ببریم و احوالی بپرسیم.

این کارشناس خانواده اظهار کرد: از سویی دیگر نباید اجازه دهیم یک نوجوان در تنهایی‌اش باقی بماند؛ این امر باعث می‌شود در بزرگسالی همیشه در تنهایی فرو رود و هرگز به ما برنگردد؛ در این صورت ما بزرگ سالانی را می‌تینیم که تمایل ندارند با والدینشان در ارتباط باشند.

وی خاطرنشان کرد: والدین اگر می‌خواهند فرزندانشان را در کنار خود داشته باشند باید به حریم خصوصی آنها احترام بگذارند.

منبع: ایسنا

مرتبط:

تربیت مخصوص جلوگیری از عصبانیت در کودکان

راز تربیت یک کودک رئیس و با اقتدار

این نویسنده ادبیات کودک و نوجوان درباره مفاهیم بزرگسالانه در ادبیات کودک و نوجوان، اظهار کرد: پاسخ به این سوال می‌تواند کلی باشد، زیرا بچه‌ها با هم فرق دارند؛ شرایط زیستی و فرهنگی و روابط اجتماعی نوجوانی که در تهران زندگی می‌کند با نوجوانی که در شهرستان زندگی می‌کند فرق دارد، و شاید درک‌شان از مفاهیمی که برای‌شان توضیح می‌دهید، متفاوت باشد. برای یکی راحت‌تر قابل هضم باشد و برای دیگری قابل هضم نباشد. اما به‌طور کلی همه نویسنده‌ها، نه فقط در ایران، می‌دانند لزومی ندارد برای کودک مفاهیمی مانند مسائل عاطفی را به شیوه‌ای که در ادبیات بزرگسال هست، بگویید.

او افزود: اما در نوجوانی یک‌سری مسائل مانند عشق بروز می‌کند. نوجوانان در سنی هستند که به شدت عاشق می‌شوند و باید درباره این‌ها در کتاب‌ها و ادبیات داستانی حرف زد؛ برخی معتقدند عشق نوجوانی قشنگ و پاک است اما برخی می‌گویند گذراست، عده‌ای می‌گویند خطرناک است، برخی با فیلتر مذهبی  نگاه و این موضوع را رد می‌کنند و عده‌ای هم با فیلتر روانکاوانه نگاه کرده و می‌گویند این هم مرحله‌ای از رشد است. آرا متضارب هستند  و صحبت در این حیطه دشوار است. اما  من فکر می‌کنم بیان موضوعی چون عشق برای نوجوان ضرورت دارد البته شیوه بیان موضوع بسیار مهم است زیرا مرز باریکی است. ممکن است نویسنده فراتر برود و ذهن نوجوان را به‌هم بزند اما باز هم مخاطب‌ها متفاوت هستند.

رجبی با تأکید بر این‌که بیان برخی از مفاهیم هنرمندی و چیره‌دستی می‌خواهد تا از این مرز باریک سقوط نکند، ادامه داد: این مرز باریک مانند مرز هنر و ابتذال است. ممکن است یک موسیقی زیبا و عمیق بشود و ممکن است موسیقی‌ای مصرفی و گذرا شود در حالی که هر دو از یک نوع ابزارآلات موسیقی استفاده می‌کنند. یا نویسنده‌ای در زمینه وحشت بنویسد و از ابتدا تا پایان سلاخی کند و از ابزار کلمه استفاده ‌کند اما نه ساختار داشته باشد نه فرم و نه محتوا و نه پس‌زمینه اجتماعی روزگار خود را بیان کند و نوجوان کتاب هم نوجوانی خودش باشد نه نوجوان امروز. البته محدودیت‌ها هم بسیار است و ممکن است نویسنده با خود بگوید بهتر است بی‌خیال شوم  و اگر یک کار ابتر انجام ندهم بهتر است.  مثلا درباره اعتیاد نوجوان کتابی نداریم درحالی که سن اعتیاد پایین آمده است. نویسنده نمی‌تواند به این موضوع بپردازد، اما نمی‌توانیم خاک را زیر فرش بدهیم، نوجوان باید بداند که این مسائل وجود دارد.

او سپس بیان کرد: برای خیلی‌ها دسته‌بندی کتاب‌ها بین نوجوانان و بزرگسالان دشوار است مانند کتاب «ناتور دشت» سلینجر؛ برخی می‌گویند کتاب نوجوان است و برخی معتقدند کتاب بزرگسالانه است و نوجوانان از آن چیزی نمی‌فهمند اما من فکر می‌کنم نوجوانان هم می‌فهمند اما چیزهایی دارد که ممکن است نوجوان را گیج کند و متوجه نشود. بزرگسال باتجربه می‌تواند لایه‌های  عمیق‌تری از متن را دریافت کند. برای این‌که نوجوان هم به همان اندازه از متنی استفاده ببرد، شناخت کافی از روح و روان و شخصیت نوجوان لازم است تا لایه‌های زیرین متن را دریافت کند. کتاب‌های فلسفی و دیگر کتاب‌ها به خاطر این‌که زمینه  روانشناسی و جامعه‌شناختی و  سیاسی دارند، چندان برای نوجوان قابل درک نیستند مثلا کتاب «مرشد و مارگاریتا». این کتاب پس‌زمینه‌ای از شوروی و فضای کمونیستی دارد و مخاطب بزرگسالی که کتاب را می‌خواند دریافت‌هایش با نوجوان ۱۵ساله متفاوت‌ است. این نوجوان ممکن است متوجه یک قصه شود اما نمی‌تواند پیوندها را بین متن و پیش‌زمینه سیاسی و اجتماعی برقرار کند. نویسنده‌های کودک و نوجوان هم سعی می کنند اگر موضوعی را می‌گویند درخور شخصیت کودک و نوجوان موضوع را بگویند. یا کتاب «قلعه حیوانات» جورج اورول را نوجوانان می‌توانند بخوانند و قصه را هم متوجه شوند اما پس‌زمینه ذهنی اورول و نقدی را که بر کمونیسم و جوامع بلوک شرق دارد، متوجه نشوند. کتاب کتاب بزرگسال است و برای مخاطب نوجوان کاربردی نخواهد داشت.

مهدی رجبی درباره کتاب‌هایی که مرزی بین گروه‌های سنی ندارند و همه می‌توانند آن‌ها را بخوانند نیز بیان کرد: برخی از کتاب‌ها را همه می‌توانند بخوانند اما مخاطب‌شناسی‌شان متفاوت است و گاه به دوره‌ای که نویسنده در آن زندگی کرده، بستگی دارد. مثلا صمد بهرنگی در یک زمینه فکری و اجتماعی  فکر می‌کرد و «ماهی سیاه کوچولو» دارای عقاید چریکی است، وقتی امروزه به این کتاب نگاه می‌کنید می‌گویید این نویسنده چه می‌خواهد بگوید؟ برخی می‌گویند شما عقیده‌تان این‌طور است و نمی‌فهمید یا ممکن است بگویند در دهه ۴۰ و ۶۰ مانده‌اید. نویسنده در آن دوره این کار را کرده است.  اما «شازده کوچولو» متفاوت است. نوجوانان می‌خوانند و یک‌سری جملات قشنگ درمی‌آورند، درباره عشق حرف می‌زند، درباره مفهوم مرگ حرف می‌زند. اگر یک بزرگسال هم بخواند کلی موضوعات تفسیردار دریافت می‌کند و بچه‌ها که می‌خوانند لطافت ساختاری و کلامی را درک می‌کنند. جملات «شازده کوچولو» به شکل کد درآمده و در فضای مجازی نقل قول می‌شود. این کتاب‌ها خیلی نادر و برای ابد هستند زیرا بحران‌های همیشگی بشر تولد، عاشق شدن و مرگ را در خود دارد. این موضوع در ادبیات کودک و نوجوان خیلی خیلی دشوار است.

نویسنده «بردیا و گولاخ‌ها» با اشاره به محدودیت‌های نویسندگان گفت: ما نمی‌توانیم درباره خیلی از موضوعات بنویسیم و نویسنده هم خودسانسوری می‌کند، اگر چیزی می‌خواهد بگوید عملا نمی‌تواند، اگر درباره عشق بگوید چیز گنگی است مثلا طرف در دلش کسی را دوست دارد؛ درحالی که واقعیت جامعه این نیست.

منبع: ایسنا

مرتبط:

۱۰ راه برای تقویت و بهبود عشق و دوست داشتن در خانواده

کالوم سمپل، استاد ارشد دانشگاه لیورپول و متخصص سلامت کودکان و شیوع بیماری، می‌گوید: کووید به اندام‌های حیاتی افراد سالم آسیب می زند و این نگران‌کننده است. این در حالی است که چند روز پیش بوریس جانسون گفته بود از ۲۹ تیر که به روز آزادی معروف شده است، تقریبا تمام محدودیت‌های ناشی از کرونا لغو می‌شود.

پروفسور سمپل در مصاحبه با شبکه خبری بی‌بی‌سی درباره مبتلایان کرونا که در حال حاضر در بیمارستان‌ها بستری‌ هستند گفت: نکته عجیب این است که افراد جوان هرچند ممکن است با خطر مرگ روبه‌رو نباشند اما آسیب‌های بسیار زیادی دیده‌اند و می‌بینیم که کلیه و ریه بسیاری از این بیماران جوان آسیب‌ دیده است.

او افزود: اکنون چندان نگران مرگ‌ومیر نیستم البته مرگ به هر حال غم‌انگیز است. اکنون نگرانم افرادی که سالم بودند و فعالیت اقتصادی عادی و زندگی روزمره‌شان را انجام می‌دادند به آسیب‌های ریوی و بیماری کلیه دچار شوند که با بیماری کووید مزمن فرق دارد و آسیب شدید آن ناشی از ابتلا به کرونا است.

پروفسور سمپل همچنین گفت که از حرف‌های روزهای اخیر دولت این کشور هم می‌توان دریافت که بازگشت محدودیت‌های ناشی از کرونا در زمستان منتفی نیست.

به نوشته روزنامه ایندیپندنت، یکی از تغییرات مهم در محدودیت‌ها از روز ۲۹ تیر این است که دیگر بر اساس قانون، ماسک زدن اجباری نخواهد بود هرچند پروفسور سمپل می‌گوید که او همچنان و به ویژه در محیط‌های بسته ماسک خواهد زد.

منبع: ایسنا

مرتبط:

علت افزایش کرونا در کودکان چیست؟

با علائم گوارشی کرونا چه کنیم؟

خانه‌نشینی کرونایی؛ افزایش ابتلا به دیابت در کودکان

به نقل از مدیکال‌اکسپرس، در یک نظرسنجی ملی جدید، سه‌چهارم والدین بر این باورند که همسالان در مقایسه با معلمان یا مشاوران مدرسه درک بهتری از چالش‌های نوجوانان دارند.

بر اساس نظرسنجی ملی بیمارستان کودکان C.S Mott در میشیگان، همه با این موضوع موافق هستند که رهبران حمایت‌ از همسال در مدارس، نوجوانان را تشویق به گفتگو با فردی درباره مشکلات سلامت روان خود می‌کنند.

سارا کلارک، محقق  این بررسی اظهار کرد: نوجوانان همسال ممکن است حمایت‌های ارزنده‌ای برای همسالان نوجوانی که با مشکلات عاطفی مواجه هستند، ارائه کنند، زیرا می‌توانند با آنان ارتباط برقرار کنند.

برخی از نوجوانان ممکن است نگران واکنش والدین یا عدم توجه والدین به مشکلات آنان باشند، معلمان و مشاوران مدرسه نیز با توجه به مسئولیت‌های دیگری که دارند، ممکن است زمان محدودی برای گفتگو با دانش‌آموزان داشته باشند.

نتایج تحقیقات گذشته نشان می‌دهد، به دلایلی، نیمی از کودکان و نوجوانانی که حداقل یک اختلال روانی قابل‌درمان دارند، ممکن است تحت درمان قرار نگیرند و ممکن است گاهی اوقات نوجوانانی که بیماری آنان تشخیص داده نشده است، با مشکلات عاطفی، روابط همسالان و خانواده، اضطراب، چالش‌های تحصیلی، سوءمصرف مواد یا سایر مواردی که تاثیر منفی بر عزت‌نفس دارد، مواجه شوند. متخصصان می‌گویند: این نوع شرایط ممکن است خطر ابتلا به افسردگی یا تحریک آن در سال‌های نوجوانی را افزایش دهد.

برخی از مدارس برنامه حمایت از همسالان را برای اشتراک مشکلات و مسائل نوجوانان در کانال‌های امن ایجاد کرده‌اند. نوجوانانی که به‌عنوان مربی در این برنامه‌ها خدمت می‌کنند با نظارت معلمان، مشاوران یا متخصصان سلامت روان آموزش می‌بینند؛ آنان در دسترس هستند تا با همسالان خود صحبت کنند.

کلارک گفت: این نوجوانان آماده می‌شوند تا شنونده خوبی باشند و علائم هشداردهنده مشکلات جدی نوجوانان را شناسایی کنند. نقش افراد حمایت‌کننده ازهمسالان در این برنامه، شنیدن، پیشنهاد راهبردهای حل مسئله، به اشتراک‌گذاشتن اطلاعات درباره منابع و تشویق همکلاسی خود به جستجوی کمک در زمان نیاز است. مهم‌ترین کار بررسی علائمی است که نشان دهد دانش‌آموز باید سریعا موردتوجه قرار گیرد و به بزرگسالان ناظر بر برنامه هشدار داده شود. گرچه این طرح، جایگزین نیاز به پشتیبانی حرفه‌ای نمی‌شود، اما این برنامه‌ها به عنوان روشی بی‌خطر در رفع مشکلات نوجوانان ارائه می‌شود.

این نظرسنجی شامل پاسخ ۱۰۰۰ والدین نوجوان ۱۳ تا ۱۸ ساله و دیدگاه آنان درباره برنامه‌هایی مانند رهبران حمایت از همسالان بود.

 

ارزیابی مزایا و معایب برنامه حمایت از همسالان

بیشتر والدین مزایای برنامه‌های حمایت از همسالان را بازگو کردند. ۳۸ درصد آنان معتقدند، اگر نوجوان با مشکل روانی مواجه است، احتمالا با یک مسئول هم‌سن خود صحبت می‌کند و ۴۱ درصد نیز اظهار کردند: نوجوانان از این روش برای رفع مشکلات خود استفاده می‌کنند. ۲۱ درصد دیگر نیز گفتند که بعید است فرزندان آنان از مشاور همتای خود حمایت کنند.

با این حال، والدین برخی نگرانی‌ها درباره ارائه حمایت روانشناختی همسالان از همسالان را نیز مطرح کردند. ۶۲ درصد از والدین، نگران هستند که آیا شخص همسال اطلاعات نوجوانان را به صورت محرمانه حفظ می‌کند و ۵۷ درصد نگران هستند که آیا یک همسال می‌داند که چه موقع و چگونه بزرگسالان را درباره مشکل آگاه کند و۵۷ درصد دیگر نگران هستند که آیا افراد همسن می‌توانند تشخیص دهند که نوجوانان نیاز فوری به کمک دارند و ۴۷ درصد نیز نگران هستند که آیا نوجوانان می‌توانند این نوع حمایت‌ها را آموزش دهند.

محققان بیان کردند: از بزرگترین نگرانی‌های والدین این است که آیا رهبران همسال می‌توانند تشخیص دهند که نوجوان آنان به مداخله فوری نیاز دارد و مراحل بعدی را شروع کند.

باوجوداین نگرانی‌ها، یک‌سوم والدین هنوز موافق این نوع برنامه هستند و ۴۶ درصد اظهار کردند که از چنین برنامه‌ای حمایت می‌کنند. همچنین یک‌چهارم والدین می‌گویند که مدرسه نوجوان آنان نوعی برنامه حمایت از همسالان دارد و این والدین دو برابر بیشتر از دیگران موافق چنین تلاش‌هایی هستند.

محققان گفتند: زمانی که والدین درباره چگونگی برنامه‌های حمایت از نوجوانان آگاه باشند، حمایت بیشتری می‌کنند. اکثر والدین با منطق این برنامه موافق هستند، اما تا زمانی که ندانند چگونه عمل می‌کند و دانش‌آموزان از آن بهره‌مند می‌شوند، اطمینانی به آن ندارند.

دوسوم یا ۶۴ درصد از والدین نیز با شناخت مزایای جامعه، مدرسه و رشد فردی دانش‌آموز خود می‌توانند به نوجوان خود به‌عنوان یک رهبر حمایت از همسالان آموزش دهند.

بااین‌حال، تقریبا نیمی از والدین نگران بودند که در صورت بروز اتفاق ناگواری برای دانش‌آموز در ارتباط با این برنامه، آموزش کافی نسبت به احساس مسئولیت دانش‌آموز در این برنامه وجود دارد یا خیر. حدود ۳۰ درصد مطمئن نبودند که نوجوان آنان به‌اندازه کافی بالغ و بتواند به‌عنوان حامی برای همسالان خود باشد.

کلارک گفت: بیشتر والدین، آموزش دادن به نوجوان خود به‌عنوان یک رهبر حمایت از همسالان را تایید می‌کنند  و آن را فرصتی برای توسعه مهارت‌های رهبری و درک بهتر چالش‌های مختلف نوجوانان می‌دانند. البته ارتباط نزدیک با بزرگسالان برای آگاهی در این برنامه‌های بهداشت روان مدارس مهم است. زمانی که موضوع سلامت روان نوجوانان مطرح می‌شود، موارد بسیاری را باید موردتوجه قرار دهیم.

محققان اظهار کردند: در زمان‌های سخت، بزرگسالان (ازجمله والدین، معلمان و مربیان) در زندگی نوجوانان نقش مهمی دارند، اما ممکن است همسالان نیز سرمایه بکر برای کمک به نوجوانان نیازمند گفتگو با شخص دیگر باشند.

منبع:ایسنا

مرتبط:

تربیت کودک مسئولیت پذیر از راه درست و موثر

تربیت موفق کودک تک والدی اصول خاصی دارد

اهمیت مدیریت اوقات فراغت در تربیت کودکان

پیشتر در ساختار دولت – ملت حوزه قضایی در مرزهای جغرافیایی کشورها تعریف می‌شد، اما امروز با گسترش فضای مجازی و تسری آن بر تمامی ابعاد زندگی بشر مرزهای جغرافیایی معنای سابق را ندارد و در هر سکو (پلتفرم شبکه‌های اجتماعی، خدمات و …) مرز تعریف متفاوتی دارد بنابراین باید حوزه قضایی و چگونگی اعمال اراده در فضای جدید بازتعریف شود.

پیش از این سید ابوالحسن فیروزآبادی -رئیس مرکز ملی فضای مجازی-  با بیان اینکه شبکه ملی اطلاعات، شبکه‌ی شبکه‌هاست، گفته بود:‌ این شبکه‌های متعدد می‌توانند داخلی باشند یا خارجی و قرار بر قطع هیچ شبکه یا پلتفرم خارجی نیست، مگر اینکه آن پلتفرم از قوانین ایران تبعیت نکند و اثرات امنیتی مخرب وسیعی داشته باشد که قانون حکم می‌کند اقدامات قانونی به عمل بیاید.

او همچنین خاطرنشان کرده بود: قرار نیست شبکه ملی اطلاعات در ابتدای امر، فیلتر کند، البته اگر از قوانین ایران تبعیت نکنند و روی پلتفرم‌هایشان موارد غیرقانونی به‌حدی باشد که تولید مسائل فرهنگی، اجتماعی سیاسی و امنیتی ایجاد کند، تدابیری جهت پالایش این پلتفرم‌ها صورت می‌گیرد.

چالش‌های حضور نوجوانان در فضای مجازی

در این راستا به نقل از سازمان فناوری اطلاعات، امیر ناظمی، معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ضمن تبیین چالش‌های حضور نوجوانان در فضای مجازی به قابلیت‌های موجود در راستای  واپایش یا کنترل در این زمینه پرداخت.

وی با بیان اینکه دنیای مجازی، بازتاب دنیای واقعی است و در کنار فرصت‌ها و امکاناتی که به همراه دارد، تهدیداتی نیز چاشنی آن است، گفت: اقدامات اصلی در راستای واپایش کودکان و نوجوانان در سه سطح خلاصه می‌شود. سطح یک یا همان سطح کاربر که مهم‌ترین بخش آن آگاهی بخشی به کودک و نوجوان است که ناشی از تحت تأثیر قرارگرفتن زندگی واقعی از مخاطرات فضای مجازی است.

رئیس سازمان فناوری اطلاعات ادامه داد: سطح دوم، کمک گرفتن از ابزارهایی است که به همین منظور طراحی‌شده‌اند که شامل دو دسته است. دسته‌ای که به‌طور شخصی مورداستفاده قرار می‌گیرد و در قالب PC یا parental control موجود است که در نهایت به شناسایی اقدامات فرزندان در فضای مجازی می‌انجامد. دسته دوم نیز مسئولیت‌های اجتماعی در نظر گرفته شده در سکوهای مجازی(platform) برای کاربران است. سطح سوم نیز متوجه مسئولیت‌های لایه دولت و حاکمیت است که نقش قابل توجهی را ایفا می‌کند.

ناظمی در خصوص ارزیابی موضوع فیلترینگ و نقش آن در واپایش حضور نوجوانان در فضای مجازی تصریح کرد: اعمال فیلترینگ در هفت موضوع مورد اجماع جهانی در این حوزه قرار دارد. این حوزه‌ها شامل سوءاستفاده‌های مالی(فیشینگ)، سوءاستفاده از کودکان، عضوگیری گروه‌های تروریستی، ترویج خشونت، ارایه اطلاعات نادرستی که به حوزه سلامت انسان‌ها بازمی‌گردد، برهنه‌نگاری و ارایه بدافزارهاست.

آگاهی‌بخشی کاربران از سنین پایین بسیار موثرتر است

وی با بیان اینکه ارایه آموزش الکترونیکی در کنار آموزش حضوری، یک نیاز جدی است، افزود: آگاهی‌بخشی کاربران از سنین پایین بسیار موثرتر خواهد بود و حتی لازم است به صورت بخشی از برنامه آموزشی لحاظ شود.  گرچه تا قبل از هفت سالگی، میزان استفاده از ابزارهای هوشمند مانند تبلت و گوشی نباید بیش از دو ساعت باشد، اما به دلیل شرایط همه‌گیری کرونا در عمل استفاده از ابزارهای هوشمند افزایش یافته است.

معاون وزیر ارتباطات در پاسخ به این سوال که آیا از عملکرد مسولان در حوزه تولید محصولات فرهنگی برای نوجوانان رضایت دارد یا خیر،  گفت: در وضعیت کنونی، ظرفیت‌های موجود در این حوزه به جای تولید محتوا، بیشتر به توسعه پلتفرم‌ها معطوف شده است و زمانی در این حوزه موفق خواهیم بود که تولید محتوای بهتری داشته باشیم.

منبع:ایسنا

مهمترین تغییر و تحول دوران نوجوانی که به عنوان نقطه عطف زندگی نوجوانان از آن یاد می‌شود، بلوغ است

تحقق این موضوع، پیش از هر چیز، مستلزم یافتن هوّیت خویشتن است. نوجوانی، دوران شکل‌گیری هویت است. در این دوران، نوجوان می‌کوشد بین «خود درونی» و دنیای بیرونی خویش تمایز قائل شود. اریکسون (یک روانشناس آمریکایی-آلمانی) این دوران را دوران بحرانی نامیده است. یعنی دورانی که نوجوان به دنبال هویت خود و هدفمند کردن زندگی و احساس مفید بودن است. اگر این دوران به درستی سپری شود و نوجوان در کسب هویتی سالم توفیق یابد، احساس هدفمند بودن زندگی در او ایجاد خواد شد. چنانچه نتواند هویتی سالم را در خود شکل دهد از احساس تنهایی و از خودبیگانگی رنج خواهد برد و این ناشی از شکست او در تعیین نقش اجتماعی خویش است.

مهمترین تغییر و تحول دوران نوجوانی که به عنوان نقطه عطف زندگی نوجوانان از آن یاد می‌شود، بلوغ است. نوجوانان در دوره بلوغ نوعی غافلگیری همراه اضطراب را تجربه می‌کنند و عدم توجه کافی به مسائل این دوران، تاثیر منفی بر سلامت، آگاهی و عزت نفس آنان خواهد داشت. مشکلات دختران در ابعاد بهداشتی، روانی و اجتماعی به دلایل تفاوت‌های فیزیولوژیک، نقش‌های اجتماعی و سنت‌های حاکم در جامعه بیش از پسران است.

برخی فکر می‌کنند، بلوغ همان نوجوانی است. در حالیکه این دو یکی نیستند. بلکه در اصل مشترک‌هایی با هم دارند، از لحاظ علمی، بلوغ به موفقیت یا مرحله‌ای اطلاق می‌شود که فرد از نظر جنسی، قادر به تولید مثل می‌شود و علائم آن رشد اندام‌ها و تحولات خصوصیات ثانویه جنسی است.  سن بلوغ برای آغاز بلوغ طبیعی، سن معینی وجود ندارد و در محیط‌های مختلف، متفاوت است. عواملی از قبیل عوامل محیطی، فرهنگی، موروثی و اجتماعی و تغذیه‌ای در پیدایش بلوغ موثر است؛ ولی آغاز آن در اکثر دختران حدود ۱۱سالگی است. اما بیشتر محققان براین عقیده‌اند که سن شروع بلوغ طبیعی در دخترها ۱۱-۱۶ سالگی است و در مجموع، اصطلاح بلوغ به دوره بین ۱۰ تا ۱۳ سالگی اطلاق می‌شود و سن متوسط بلوغ، بدون توجه به پسر بودن یا دختر بودن، ۱۱ سالگی اطلاق می‌شود؛ ولی به طور مسلم دختران زودتر از پسران مرحله بلوغ زندگی خویش را آغاز می‌کنند و زودتر نیز این مرحله را به پایان می‌رسانند.

بلوغ در دوره نوجوانی ابعاد جسمانی، روانی، عاطفی، معنوی و اجتماعی در سنین نوجوانی بروز می‌کند. بلوغ جسمی با رها شدن ترشح ضربانی هورمون آزادکننده گنادوتروپین‌ها در اثر بازخورد قبل از بلوغ و مهار مرکزی آغاز شده و با افزایش مقادیر گنادوتروپین‌ها و استروئیدها همراه با بروز صفات ثانویه جنسی نهایی می‌گردد. در مرحله  بلوغ  روانی، رشد عقلی و هوشی نوجوان به کمال می‌رسد و نگرش و بینش تازه‌ای در رفتار و کردار او دیده می‌شود.

در آستانه بلوغ، رشد عمومی بدن دچار تغییرات و دگرگونی‌هایی می‌شود. یکی از مهمترین تحولات دوران بلوغ، رشد سریع استخوان‌ها و عضلات و کلیه عضلات داخلی بدن است. رشد دوران بلوغ به قدری سریع و شدید است که بعضی از دانشمندان، رشد و نمو دوران بلوغ را جهشی تعبیر کرده‌اند. این تغییرات نوجوان بالغ را با بحران‌هایی مواجه می‌کند.

بر اساس تحقیقات در این مرحله، نوجوان بدن بالغ خود را می‌پذیرد،  شیوه‌های تفکر بالغ را فرا می‌گیرد، استقلال عاطفی و مالی کسب می‌کند، روش‌های برقراری ارتباط با همسالان هر دو جنس را می‌آموزد و هویتی مستقل در او شکل می‌گیرد. این تغییرات و کثرت تنوع آن‌ها در نوجوان پرسش‌هایی را بر می‌انگیزاند. نوجوان طالب حمایت اطرافیان و احساس آرامش می‌شود. این بحران باعث شده است که طوفانی در درون نوجوان ایجاد شود و با انواع تردیدها و سردرگمی‌ها رو به رو گردد. عواطف او ثابت نیست، زود خوشحال می‌شود و به سرعت در غم و اندوه فرو می‌رود. همین تغییر حالت او را خسته و رنجور می‌کند و او را به واکنش تند و ناسازگاری سوق می دهد.

یکی از بحران‌های بلوغ ناسازگاری نوجوانان با والدین است

یکی از بحران‌های بلوغ ناسازگاری نوجوانان با والدین است. به نظر می‌رسد آزادی خواهی، استقلال طلبی و نوگرایی که از خصوصیات دوران بلوغ است، منشاء این ناسازگاری باشد؛ در دوران بلوغ، بیشتر از هر زمان دیگر انسان به اینکه مورد پذیرش و توجه باشد، اهمیت می‌دهد و به شدت احتیاج دارد که به عنوان یک دوست و شریک تلقی شود.

با توجه به این تغییرات فرآیند هویت‌یابی با تنش رو به افزایش بین نیاز به خودمختاری و افزایش همنوایی با انتظارات مشخص می‌شود، که برای کسب الگوهای رفتاری متناسب ضروری است. پژوهش‌ها به‌ طور غالب بر مخالفت‌هایی بین نوجوانان و والدین آن‌ها دلالت دارد که جزء اجتناب‌ناپذیر این فرایند و نیاز به خودمختاری نوجوان است. چنین تغییراتی می‌تواند منبع تعارضات خانوادگی باشد. به این ترتیب، روابط با والدین در طول دوره نوجوانی دستخوش تغییر می‌گردد. به طوری‌که آنها در تقلای تحول و شکل‌گیری خودمختاری هستند و مقدار زمان کمی را با والدین خود می‌گذرانند؛ هرچند باید توجه داشت که در سراسر این دوره درجه متوسطی از تعارض والد- نوجوان طبیعی است. پژوهش‌ها اشاره دارند که تعارض با والدین در اوایل تا اواسط نوجوانی به بالاترین حد خود می‌رسد و سپس همان طور که نوجوان پخته می‌شود، این تعارضات کاهش می‌یابد.

خانواده به عنوان عمده‌ترین نهاد اجتماعی، اولین نظام موثر بر نحوه رشد کودکان و نوجوانان محسوب می‌شود

بر اساس تحقیقات عوامل متعددی از جمله رسانه‌ها، مذهب، گروه همسان، مدرسه، خانواده و… برای گذار از این بحران نقش دارند برای عبور از این بحران، نوجوانان و والدین آنها وظایفی دارند. وظیفه والدین کمک به نوجوانان و راهنمایی آنها از طریق ارائه اطلاعات صحیح و جامع درباره تحولات این دوره است. هرگونه سهل‌انگاری می‌تواند نوجوانان را به اطلاعات ناقص و نادرست سوق داده و در نهایت آنها را با مشکلات جسمی و روانی مواجه کند. والدین همچنین می‌توانند اطلاعاتی در زمینه علائم جسمانی بلوغ  و راه‌های کاهش آسیب‌های روانی در این دوره به نوجوانان ارائه دهند.

خانواده به عنوان عمده‌ترین نهاد اجتماعی، اولین نظام موثر بر نحوه رشد کودکان و نوجوانان محسوب می‌شود. در حقیقیت پایه و اساس شخصیت فرد در خانواده پی‌ریزی می‌شود، ساختار خانواده تاثیر مهمی در رشد عاطفی- اجتماعی نوجوان دارد.  رابطه پدر و مادر با دیگر فرزندان، نقش تعیین کننده‌ای در سلامت روانی نوجوان بر جای می‌گذارد. اگر این روابط بر اساس درستی استوار باشد  می‌تواند نوجوان را در گذار از این مرحله دشوار، یاری رساند. برعکس، نامناسب بودن روابط خانوادگی، زمینه برای ایجاد مشکلات و انحرافات فراهم می‌شود. و از آنجایی که بحران هویت موجب بروز اضطراب‌ها و ناراحتی‌های ذهنی در نوجوانان می‌گردد شناخت راهکارهای غلبه بر آن از اهمیت بالایی برخوردار است و اینکه اغلب بحران‌هایی که نوجوان به آن گرفتار می شود در دامن امن خانواده به آسانی قابل حل است.

منابع :

*کشاوز، م و دیگران. (۱۳۹۷). «بلوغ و بحران هویت در دوران نوجوانی و نقش آن در دوست‌یابی». اولین همایش ملی هویت کودکان ایرانی در دوره پیش دبستانی. صص:۱۰-۱.

*خیرخواه، م و دیگران. (۱۳۹۲). «ارتباط اضطراب و عزت نفس در دختران نوجوان».  نشریه پرستاری ایران. شماره ۸۳. صص: ۲۹-۱۹.

*اکبری زرد خانه، س و دیگران. (۱۳۹۴). « تأثیر آموزش برنامه تحول نوجوان به والدین بر ارتباط والد- فرزند و کارکرد خانوادگی». فصلنامه تحول روانشناختی کودک. شماره ۲. صص: ۵۷-۴۷.

منبع:ایسنا

مرتبط:

همفکری با نوجوان، موفق‌ترین روش سپری کردن دوره نوجوانی

بهترین راهکار برای صمیمی شدن با فرزند در دوران نوجوانی