علی باجلان، اظهار کرد: کتاب، دروازه‌ای به سوی جهان گسترده دانش و معرفت است و ارائه کتاب‌های خوب، یکی از بهترین ابزارها برای به کمال رساندن انسان‌هاست و کسی که در این دنیای زیبا به زندگانی می‌پردازد، نمی‌تواند با دنیای کتاب بی‌ارتباط باشد پس بیاییم با گرامیداشت این هفته با هدیه کتاب‌هایی به همنوعان خود، در پروراندن دانش و کمال سهیم باشیم.

وی تصریح کرد: امسال بیست و نهمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران از ۲۴ آبان تا اول آذرماه ۱۴۰۰ هفته کتاب و کتابخوانی نامیده می‌شود و شعار این دوره از هفته کتاب جای خالی را با کتاب خوب پرکنیم انتخاب شده است.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی بروجرد خاطرنشان کرد: جای خالی که حدود دوسال اخیر به دلیل شیوع کرونا بیش از پیش احساس کردیم مثل جای خالی مهمانی رفتن، دانشگاه، سفر، مدرسه و آموزش حضوری و بسیار جای خالی دیگر که تمنای آن را در دل داریم را با کتاب خوب پر کنیم.

باجلان اضافه کرد: به رسم هر سال عنوان روزهای هفته کتاب در تعامل و مشورت با فعالان حوزه نشر و کارشناسان تعیین شده است و اگر تالش کنیم این نامگذاری‌ها از حالت شعاری و نمادین خارج شوند، رویداد هفته کتاب برای همه‌مان شیرین‌تر خواهد شد.

این دکترای کتابداری و اطلاع‌‍رسانی بیان کرد: براساس برنامه‌ریزی‌ها، دوشنبه ۲۴ آبان با عنوان روز کتاب، کتاب خوانی و کتابدار، سه شنبه ۲۵ آبان مطابق شعار هفته کتاب با عنوان جای خالی را با کتاب خوب پر کنیم، چهارشنبه ۲۶ آبان با عنوان کتاب، زبان فارسی، شعر و ادبیات داستانی، پنجشنبه ۲۷ آبان با عنوان کتاب، رسانه و هم افزایی و تعامل، جمعه ۲۸ آبان با عنوان کتاب، خانواده و سبک زندگی ایرانی و اسلامی، شنبه ۲۹ آبان با عنوان ناشران، کتاب فروشی‌ها و ارکان صنعت نشر، یکشنبه ۳۰ آبان با عنوان کتاب؛ مادران شهدا و زنان در دفاع مقدس و آخرین روز هفته کتاب، دوشنبه اول آذر با عنوان، کتاب کودک و نوجوان؛ آینده نسل مجازی نامگذاری شده است.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی بروجرد ادامه داد: بهتر است برای بررسی دقیق وضعیت کتابخوانی در ایران، ابتدا به طرح این سؤال بپردازیم منظور ما ازکتابخوانی چیست؟

باجلان عنوان کرد: خواندن کتاب، به هر شکل را می‌توان کتابخوانی دانست، اما در اینجا منظور ما از کتابخوانی، مطالعات آزاد و خواندن کتاب‌هایی است که سهم بسزایی در بالا بردن سطح آگاهی و فرهنگ جامعه دارند بهتر است بحث کتابخوانی و سوادآموزی را از هم تفکیک کنیم.

وی اظهار کرد: بخش عمده‌ای از ساعات مطالعه در اقشار مختلف جامعه با گروه‌های مختلف سنی در راستای سوادآموزی است. مطالعات افراد جامعه که در مقاطع مختلف تحصیلی مشغول به تحصیل هستند را نباید به آمار کتابخوانی مرتبط دانست. شاخص میزان کتابخوانی و میزان سوادآموزی در تمامی کشورهای جهان دو امر مجزا است.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی بروجرد تصریح کرد: متأسفانه هیچ‌وقت آمار دقیق و رسمی از سوی مرکز آمار ایران در مورد میزان کتابخوانی و یا نرخ مطالعه در ایران منتشر نشده است.

باجلان خاطرنشان کرد: طی سال‌های اخیر اعداد ارقام متفاوتی از سوی نهادهای مربوط مثل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، شورای عالی انقلاب و کتابخانه ملی در خصوص میزان مطالعه در ایران اراده شده است.

وی اضافه کرد: آمارهای ضدونقیضی که در آنها سرانه مطالعه هر ایرانی بین ۲ تا ۷۰ دقیقه در روز متغیر است. متأسفانه همین آمارهای ضدونقیض، اعتبار صحت و درستی این محاسبات را زیر سؤال می‌برد. آمارهایی که نشان می‌دهد در خوشبینانه‌ترین حالت که نزدیک به محال بوده سرانه مطالعه هر ایرانی ۷۰ دقیقه است.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی بروجرد بیان کرد: در بدبینانه‌ترین حالت سرانه مطالعه را باید ۲ دقیقه در نظر گرفت. باید این واقعیت را پذیرفت که متأسفانه فرهنگ کتابخوانی در وضعیت فعلی ایران وجود ندارد و تنها اقشار خاص جامعه، مطابق با سلیقه خود کتاب می‌خوانند.

باجلان ادامه داد: سیاستگذاری‌های غلط در سیستم ورودی دانشگاه‌ها و برگزاری آزمون کنکور سراسری، وضعیت پیچیده و عجیبی را از همان اوایل دوره بلوغ فکری برای افراد مختلف جامعه ایجاد می‌کند.

وی عنوان کرد: حساسیت خانواده‌ها نسبت به آزمون کنکور و توجه بیش از اندازه معلمان و آموزشگاه‌ها به این مسئله، شرایطی را به وجود آورده که طی سالیان اخیر، افراد پشت کنکوری روزی ۱۰ ساعت و یا بیشتر از این مطالعه درسی را بخشی از وظایف خود می‌دانند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: قطعاً با احتساب سالیانه هزاران دانش آموزی که در انتظار ورود به دانشگاه هستند و با احتساب ساعت مطالعه درسی روزانه، آمار مدت زمان مطالعه برای هر ایرانی رشد چشمگیری خواهد داشت. اما باید در نظر داشت که مطالعات این چنینی در شاخص سرانه مطالعه لحاظ نمی‌شود.

باجلان اظهار کرد: ضمن اینکه مطالعات این چنینی نه تنها غلط است و بازخورد چندانی ندارد، بلکه همین تجربه ناموفق باعث فاصله عمیقی بین دانش آموزان و امر کتابخوانی می‌شود این در حالی است که آمار سرانه مطالعه در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه بسیار بیشتر از این است.

وی تصریح کرد: منتقدان کتاب نخوانی ایرانیان از آمار ۹۰ دقیقه مطالعه در ژاپن، انگلیس و ۵۵ دقیقه در مالزی و ترکیه سخن می‌گویند.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بروجرد خاطرنشان کرد: فردا نخستین روز از هفته کتاب است، هفته‌ای که هر ساله در آن به ترویج فرهنگ مطالعه و کتابخوانی پرداخته می‌شود.

باجلان اضافه کرد: در این میان گروهی فواید کتابخوانی را برمی‌شمرند و گروهی دیگر پایین بودن سرانه مطالعه در ایران در مقایسه با دیگر کشورها را یادآور می‌شوند و دلایلی مانند گرانی کتاب، مشغله افراد و توسعه فضای مجازی را برای آن تکرار می‌کنند، غافل از اینکه در کشورهای دیگر کتاب از این گران‌تر و ساعات کار مفید افراد از این بیشتر است و توسعه فضای مجازی نیز رشد بیشتری نسبت به کشور ما داشته است.

منبع: ایسنا

مرابط:

کرونا بحران سرانه پایین مطالعه کتاب را بر همگان روشن کرد

جایگاه و اهمیت کتاب در چند دهه گذشته بین مردم به قدری بالا بوده که سازمان جهانی یونسکو در سال ۱۹۹۱ روز ۲۳ آوریل را به عنوان روز جهانی «کتاب و حق مولف» نام‌گذاری کرد و به ثبت رساند. هدف این سازمان از نام‌گذاری ۲۳ آوریل با این عنوان، جلب توجه سازمان‌‏ها و انجمن‏‌های دولتی بود تا این نهادها از ارزان‌ترین و راحت‌ترین روش کسب اطلاعات و کهن‌ترین وسیله ارتباط معنوی بشر غافل نمانند.

از آن‌جا که کشور ایران تمدن کهنی را با خود همراه دارد و از گذشته میزبان علما، دانشمندان، مراکز متعدد علمی، فرهنگی و کتابخانه‌هایی بزرگ بوده است و در عرصه فرهنگ و تمدن جایگاه قابل‌ توجهی در جهان داشته و دارد، نیز روز ۲۴ آبان را به نام « روز کتاب و کتابخوانی» نام‌گذاری کرده است.

با توجه به ظهور و گسترش رسانه‌های مدرن اما در برخی از کشورها مطالعه کتاب جایگزینی پیدا نکرده و هنوز هم به عنوان وسیله‌ای برای پیشرفت، گسترش دانش، فرهنگ و… عاملی مورد توجه است و دولت‌ها بسیار تلاش می‌کنند تا با روش‌های مختلف فضا را برای مطالعه بهتر و بیشتر فراهم کنند.

البته قبل از معرفی برخی از کشورها که در چند سال اخیر در زمینه مطالعات و کتابخوانی گوی سبقت را از کشورهای زیادی ربوده‌اند، باید گفت که در تمام کشورهای دنیا عده‌ای نگران کاهش سطح مطالعه کتاب‌های چاپی در رقابت با کتاب‌های الکترونیک و فضای مجازی هستند اما آن چیزی که مردم این کشورها را به سمت مطالعه می‌کشاند، میل به دانستن و نهادینه شدن فرهنگ مطالعه است.

برای بررسی جهانی میزان مطالعه جهانی شاخص‌هایی کلی وجود دارد که در بطن خود مواردی خاص را گنجانده و به صورت‌های هفتگی، ماهانه و سالانه اندازه‌گیری می‌شود. در این بررسی مطالعه اخبار آنلاین، مجلات، کتاب‌های الکترونیکی و کتاب‌های چاپی در گروه‌ها سنی با جنسیت و تحصیلات متفاوت در نظر گرفته می‌شود.

در آخرین آمارگیری‌های انجام شده در سال ۲۰۱۸ کشورهایی از جمله هندوستان، تایلند، چین، فیلیپین، مصر، چک، سوئد، فرانسه، مجارستان و عربستان سعودی به واسطه ساعات مطالعه مردمشان در لیست کتابخوان‌ترین کشورها قرار گرفتند. نکته قابل توجه در این لیست، اسامی کشورهای آسیایی است که همه در صدر قرار گرفته‌اند.

اما با توجه به آمارهای ضد و نقیضی که در خصوص مطالعه توسط مسئولین اعلام می‌شود، ناامید کننده است و باید گفت در واقعیت وضعیت مطالعه با نگاه به تیراژ کتاب‌ها در ایران بسیار بحرانی است.

همانطور که گفته شد کشور «هندوستان» در آمار اعلام شده بالاترین سرانه مطالعه را داشته است و به طور متوسط مردم این کشور ۱۰ ساعت ۴۲ دقیقه در هفته مطالعه می‌کنند که این زمان تنها محدود به خواندن کتاب‌های چاپی نمی‌شود و هم‌چنین ممکن است صرف وقت برای خواندن آنلاین یا کتاب‌های الکترونیکی شود.

کشور «تایلند» دومین کشور با بالاترین میزان کتایخوانی است. در این کشور مردم به طور میانگین ۹ ساعت و ۲۴ دقیقه برای مطالعه زمان می‌گذارند که از زمان تنها ۲۸ دقیقه صرف خواندن کتاب‌های چاپی می‌شود.
کشور «چین» با هشت ساعت کتایخوانی در هفته در سومین جایگاه بالاترین سرانه مطالعه کشورها قرار گرفته است. گفته می‌شود بیشتر دانشجویان در این کشور مطالعه آزاد را نوعی سرگرمی می‌دانند.

با توجه به کشورهای صدر لیست در آمارهای سال ۲۰۱۸ متوجه این امر خواهیم شد که کشورهای غربی و اروپایی دیگر مانند گذشته علاقه‌مند به کتایخوانی نیستند و کمتر از ۶ ساعت در هفته برای مطالعه زمان می‌گذارند.

در همین راستا باید به چند نکته که توجه به آن‌ها احتمالا می‌تواند علاقه به کتاب و سرانه مطالعه را در کشورهایی مانند کشور ما افزایش دهد، اشاره کنیم.

یکی از ابتدیی‌ترین نکته‌هایی که باید حتما به آن توجه شود مطالعه در دوران کودکی است؛ آشنایی کودکان با کتاب می‌تواند تاثیر به سزایی در رشد آن‌ها و هم‌چنین علاقه آن‌ها به مطالعه هر چه بیشتر  داشته باشد.

از دیگر دلایل  پایین بودن سرانه کتایخوانی در ایران باید به این نکته اشاره کرد که استفاده و ترویج محصولات فرهنگی در کشور ما نهادینه نشده است و نبود کتابخانه در تمامی مناطق شهری، محلی و البته روستاها، نبود کتاب مناسب، افزایش قیمت سرانه کتاب و استفاده نکردن از زمان و اوقات فراغت از جمله عوامل پایین بودن سرانه مطالعه در کشور ماست.

رسانه‌های داخلی برای کمک به افزایش سرانه مطالعه در کشور باید در صدر قرار گیرند و با ایفای نقش‌های اطلاع‌رسانی، تحلیلی و تبیینی در حوزه‌های مربوط به کتاب و نشر می‌توانند گامی موثر برای ارتقای کمیت و کیفیت این موارد بردارند.

بنابراین می‌توان برای رفع چالش‌های این حوزه و کمک به افزایش سرانه مطالعه سیاست‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی صحیحی اتخاذ شود تا هم سیاست‌های اقتصادی باعث خروج صنعت نشر از رکود شوند و سیاست‌های اجتماعی و فرهنگی بر توسعه فرهنگ کتابخوانی تاکید کنند.

البته در زمینه فعالیت‌های افزایش ساعات مطالعه می‌توان از کشورهایی که در این زمینه در صدر قرار دارند الگو گرفت، برای مثال می‌توان از راهکار توسعه شبکه‌های اجتماعی کتابخوانی استفاده کرد. با توجه به اینکه در سال‌های گذشته استفاده از فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی گسترش پیدا کرده است با راه‌اندازی شبکه‌های اجتماعی کتابخوانی می‌توان کاربران را به مطالعه بیشتر کتاب تشویق کرد.

منبع:ایسنا

مرتبط:

معرفی کتاب جنگی که نجاتم داد

آشنایی با قدرت ذهن در کتاب «چهار اثر»

طرح‌های کتابخوانی برای رشد خودآگاهی و خودباوری کودکان