غلامرضا امامی در گفت وگو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: ادبیات کودک و نوجوانان و کار در این حیطه با فعالیت این عرصه در حوزه بزرگسالان بسیار متفاوت و نیازمند توجه به نکاتی است که بی تفاوتی نسبت به آنها می تواند به دورشدن کودک از کتاب و ادبیات منجر شود.

نویسنده قصه قلعه افزود: این موضوع تنها در تالیف اهمیت ندارد و در ترجمه آثار ادبیات دیگر کشورها به زبان فارسی یا هر زبان دیگری نیز چه بسا حتی ظریف‌تر و بیشتر باید به آن توجه کرد.

کتاب‌های ترجمه کودک و نوجوان در کشور ما متاسفانه با کم‌توجهی روبرو و کمتر از متن اصلی استفاده می شود، کمتر به کپی رایت (حق تکثیر) پرداخته و مهمتر از همه، این کتاب‌ها کمتر ویرایش می شود.

امامی گفت: نکته دیگری که در ترجمه نباید از آن غافل شد شود حذف زبان واسط است؛ در ترجمه به زبان دیگر به ویژه برای کودکان و نوجوانان و از زبان دوم به زبان فارسی مقداری از زیبایی و روانی و رسایی زبان از بین می رود؛ در حالیکه نوشتن برای کودکان مستلزم رعایت ظرافت‌های خاصی؛ از جمله زیبایی، روانی و رسایی زبان و متن داستان است.

همچنین بهتر است نکات یا برخی کلماتی را که در ادبیات خارجی شناخته شده‌اند و اشاره به مطلب خاصی دارند ولی دور از ذهن کودکان ما هستند مترجم در پاورقی توضیح دهد.

ادبیات کودک و نوجوان سهلِ ممتنع است؛ نه سهل و ممتنع

مترجم یکی بود که خودش نبود با تاکید بر رعایت اصول و قواعد درست تالیف و ترجمه در بخش ادبیات کودک و نوجوان گفت: فعالان این حوزه باید متوجه باشند ادبیات برای این دسته مخاطب ویژه، سهل ممتنع یعنی آسانِ سخت است نه سهل و ممتنع. (ساده ترین تعریف سهل ممتنع این است که یک کار در ابتدا سهل و ساده به نظر برسد، اما وقتی می‌خواهیم آن را انجام دهیم، ببینیم چندان هم ساده نیست و موانع زیادی برای انجام آن وجود دارد)

امامی افزود: در حقیقت جهان کودکان و نوجوانان بی مرز است وقتی که بزرگتر می شوند جدایی ها رخ می دهد، در ادبیات کودک و نوجوانان باید توجه داشت آنان با واژگان محدودی سر و کار دارند و باید واژگانی در ترجمه به کار برده شود که نیاز به فرهنگ لغت نباشد، اگر زبان کتاب، درشت و سخت باشد، کودکان آن را نمی خوانند.

وی گفت: کودکان و نوجوانان داوران زبردستی هستند و من گمان می کنم در مورد کتاب، دل و دیده آنان همچون تله کماندو عمل می کند، اگر بزرگسالان یک برنامه تلویزیونی را دوست نداشته باشند کانال را عوض یا تلویزیون را خاموش می کنند، این کار در مورد کتاب های کودکان و نوجوانان نیز به سرعت انجام می گیرد.

یعنی اگر کودک و نوجوانی کتابی را درنیابد و از آن لذت نبرد و در داستان ها ادبیات ثقیلی به کار برده شود، آن را به کناری می اندازند، بنابراین کتاب های کودکان و نوجوانان باید خیلی روان باشد.

نویسنده کتاب آفتاب پرست افزود: آرزوهای بشری در میان کودکان همه جهان یکی است همه تشنه شادی و بازی اند و مرز نمی شناسند و نویسندگان و مترجمان باید در نوشتن برای این قشر به این نکات و احساسات کودکان توجه داشته باشند.

مترجم یک تخم مرغ عجیب تاکیدکرد: در ادبیات کودک و نوجوانان چه در بحث تالیف و چه ترجمه شرایط سنی و نیازهای روحی این قشر که بیش از همه لذت و شادی است و نیز واژگانی که کودکان و نوجوانان ایران زمین در سنین کودکی و نوجوانی با آن آشنا هستند، باید مورد توجه باشد. نگارش ادبیات کودکان و نوجوانان، بالاخص برای نویسنده مثل سکوی پرش استخر است که باید پایش را روی تخته بگذارد و به زمین خود تکیه کند؛ اما پرتابی دور داشته باشد، نویسنده کودک هم باید پا را روی زمین خود بگذارد؛ اما افق دیدش جهانی باشد، اینگونه نباشد که زمین و خاک خود را فراموش کند.

نویسنده کودک اگر زمین، سرزمین و خاطره‌های خود را فراموش و برای دیگران خلق کند، توفیق چندانی کسب نمی کند.

 کتاب کودک بر دو بال حرکت می کند: نویسنده و تصویرگر

مترجم لبخند بی‌لهجه ادامه داد: همچنین در کتاب کودک به مولفه دیگری جز نگارش و متن باید توجه داشت؛ تصویرگری، کتاب کودک بر دو بال حرکت می کند نویسنده و تصویرگر، تصویرها به درک مفاهیم داستان ها کمک می کنند و تخیل بچه ها را به کار می گیرند.

امامی با اشاره به سخن پیکاسو که گفته «ایکاش بتوانم برای کودکان نقاشی کنم» افزود: در زبان اصلی هم نوشته و هم نقاشی باید جذاب باشد، تصاویر به فهم اصل داستان کمک می کنند. نویسندگان ادبیات معاصر ما در دنیای غرب چندان شناخته شده نیستند اما تصویرگران ما شناخته شده ترند، از جمله محمدعلی بنی اسدی تصویرگر و کاریکاتوریست کشور که جزو ۵ نفر برتر INTERNATIONAL BOARD ON BOOKS FOR YOUNG PEOPLE) ibby) است و در کل می توان گفت کوشش تصویرگران ما در سطح جهانی از نویسنده های ما بیشتر است.

مرتبط:

وضعیت ترجمه آثار فارسی

نگرانی هایی درباره ادبیات کودک و نوجوان

نوشته نویسنده کودک باید پا در زمین خود؛ اما افقی جهانی داشته‌ باشد اولین بار در سازمان پیشاهنگی استان فارس. پدیدار شد.

مژگان کلهر با بررسی وضعیت ترجمه آثار فارسی به زبان‌های دیگر می‌گوید: ما رعایت نمی کنیم وکتاب نویسندگان خارجی را بدون کپی‌رایت ترجمه می‌کنیم و بعد هم انتظار داریم که حقوق‌مان را رعایت کنند، برای همین ممکن است آن‌ها هم حقوق ما را رعایت نکنند.

این مترجم ادبیات کودک و نوجوان در گفت‌وگو با ایسنا، درباره وضعیت ترجمه کتاب‌های کودک و نوجوان فارسی به زبان‌های دیگر اظهار کرد: کارهای ایرانی خیلی به زبان‌های دیگر ترجمه نشده‌اند، فقط اخیرا یک یا دو کار از آقای حسن‌زاده دیده‌ام که به زبان ترکی و ارمنی ترجمه شده است. چند وقت پیش هم رونمایی ۱۴ کتاب که از زبان فارسی  شده‌اند، برگزار شد.

او افزود: باید در زمینه ترجمه آثار فارسی به زبان‌های دیگر رایزنی شود، چون باید بتوان با ناشران خارجی ارتباط برقرار کرد تا آن‌ها این آثار را چاپ کنند. ما رعایت نمی کنیم وکتاب نویسندگان خارجی را بدون کپی‌رایت ترجمه می‌کنیم و بعد هم انتظار داریم که حقوق‌مان را رعایت کنند، برای همین ممکن است آن‌ها هم حقوق ما را رعایت نکنند.

کلهر با بیان این‌که من خودم دوست دارم کارهایم به زبان‌های مختلف چاپ شود اما می‌گویند حتما باید ناشر خارجی پیدا شود، گفت: خود نویسنده‌ها که نمی‌توانند با ناشران خارجی در ارتباط باشند، برای همین ناشران باید یک بخش بین‌الملل داشته باشند، مثلا کانون قبلا این بخش را داشت، اما حالا دیگر به علت تحریم‌ها فعال نیست.

این نویسنده ادبیات کودک و نوجوان سپس در پاسخ به سوالی درباره وضعیت آثار ترجمه حوزه کودک در سال‌های اخیر بیان کرد: کارهای خوبی ترجمه شده و می‌شود. ناشرانی که من با آن‌ها کار می‌کنم اغلب کارهایی را که جایزه می‌برند، ترجمه می‌کنند و آن‌ها را به دست مترجم خوب می‌سپارند و سپس کار ویرایش می‌شود، اما برخی ناشران اصلا به کیفیت متن ترجمه توجهی ندارند و بازاری کار می‌کنند. با این حال اما چند نشر هستند که در زمینه ترجمه خوب کار می‌کنند و کارهای مطرح را ترجمه می‌کنند و به دست بچه‌ها می‌رسانند.

او با بیان این‌که کارهایی که جایزه می‌برد و در جهان مطرح می‌شود معمولا نظر بچه‌ها را هم جلب می‌کند، اظهار کرد: این‌که بچه‌ها این روزها بیشتر دوست دارند کارهای ژانر وحشت را بخوانند، به سلیقه بچه‌ها برمی‌گردد. اما کارهایی که در جهان مطرح هستند، کارهایی خوبی هستند و بچه‌ها هم از خواندن آن‌ها لذت می‌برند. اما در جلساتی که با بچه‌ها هستم دیده‌ام که آن‌ها دوست دارند کارهای هیجان‌انگیز و ترسناک بخوانند، چه ترجمه و چه تالیف؛ انگار جوی هست که بچه‌ها بیشتر به دنبال کارهای ژانر وحشت هستند.

این ویراستار سپس در پاسخ به پرسش مطرح‌شده درباره وضعیت آثاری که در حوزه ادبیات کودک و نوجوان ترجمه مجدد می‌شوند گفت: می‌بینیم یک کتاب را ۱۰ ناشر چاپ کرده‌اند و این درست نیست. من قبلا فکر می‌کردم اگر یک کتاب ثبت شود دیگر کسی دنبال ترجمه آن نمی‌رود اما می‌بینیم که یک‌دفعه سه ناشر یک کار را منتشر می‌کنند درحالی که باید بر این نظارتی باشد یا اصلا وزارت ارشاد به آن‌ها مجوز ندهد. چون وقتی ناشری کار خوبی را منتشر کرده نباید به ترجمه دوم آن کار مجوز داده شود. البته این‌ها روی دست ناشر می‌ماند چون مخاطب تا ترجمه خوب را پیدا کند و بخواند زمان زیادی می‌برد.

مژگان کلهر در ادامه با اشاره به این‌که در حال حاضر کتاب‌های تالیف با کتاب‌های ترجمه در حوزه کودک و نوجوان برابری می‌کنند بیان کرد: در حال حاضر علاوه بر کارهای ترجمه‌شده، کارهای تالیفی خوبی هم داریم. این مربوط به قبل بود که می‌گفتند  از کارهای تالیفی بیشتر است. بچه‌ها هم وقتی کارهای خوبی دست‌شان بیاید حتما بیشتر سراغ آثار تالیفی می‌روند.

این مترجم و نویسنده ادبیات کودک و نوجوان در پایان گفت: من به همراه چند نویسنده دیگر در حال آماده‌سازی مجموعه‌ای برای کلاس‌اولی‌ها با عنوان «کتاب‌اولی، کلاس‌اولی» هستیم. این مجموعه داستان‌هایی‌ است برای دانش‌آموزان کلاس‌اولی بر اساس سطح درسی‌ای که می‌خوانند، مثلا وقتی پنج حرف فارسی را خوانده‌اند با آن پنج حرف می‌توانند آن بخش از کتاب را بخوانند. این مجموعه در دست چاپ است.

منبع: مژگان کلهر

مرتبط:

نشست «ادبیات کودک ایران» در استانبول برگزار شد

کتاب «شب به‌خیر فرمانده» نویسنده شیرازی در کانادا

رونق کتاب‌های ترجمه حوزه کودک و سود بازار آن

نوشته وضعیت ترجمه آثار فارسی اولین بار در سازمان پیشاهنگی استان فارس. پدیدار شد.