گرامیداشت زادروز «هانس کریستین اندرسن»

«هانس کریستین اندرسن» (Hans Christian Andersen)، نویسنده، شاعر و نمایش‌نامه‌نویس برجسته دانمارکی، دوم آوریل ۱۸۰۵ در شهر اُدِنس (Odense) دانمارک زاده شد. او آثار ادبی بسیاری آفریده است که از میان آن‌ها قصه‌های کوتاه و جذابش بیش‌ترین آوازه را در جهان دارند و به زبان‌های گوناگون برگردان شده‌اند.

اندرسن در قصه‌هایش ماجراهای تلخ و شیرین زندگی را با زبان ساده و لطیف بازگو می‌کند. بسیاری از ماجراهای این قصه‌ها هنوز در زندگی روزمره ما در جریانند و خواننده‌ی مشتاق را به اندیشیدن درباره‌ی مسائل مهم زندگی فرامی‌خوانند. قصه‌های اندرسن را در هر سنی می‌توان خواند و دوباره خواند، و هربار از خواندن‌شان لذّت بُرد و به لایه‌های تازه‌ای در آن‌ها پی بُرد. چنان که خود او نیز در آغاز قصه «هر کاری که پیرمرد بکند، درست است»[۱] می‌گوید:

«قصه‌ها نیز مانند بسیاری از آدم‌ها، هرچه از عمرشان می‌گذرد دوست‌داشتنی‌تر می‌شوند.»

شب عید است و همه شاد و خوش‌حال به دنبال خرید به این‌سو و آن‌سو می‌روند. دخترکی پابرهنه در خیابان پرسه می‌زند و چیزی می‌فروشد. کسی او را نمی‌بیند و اهمیتی نمی‌دهد که یک دختر کوچک این وقت شب، در این سرما نباید بیرون باشد. هیچ‌کس به این فکر نمی‌کند که چه سرنوشت وحشتناکی شاید در انتظار دخترکی باشد که در این شب زیبا در سرما بیرون می‌ماند! هانس کریستین اندرسن به ما گفته بود یک کودک چه احساس‌هایی را در جهان ناامن تجربه می‌کند. رؤیاهای ساده‌اش در جهانی سرد و بی‌روح، که حتی به لنگه دمپایی کهنه او نیز رحم نمی‌کند، با شتاب در برابر چشمانش ناپدید می‌شوند. همه رؤیاها جز مرگ و دور شدن از این جهان پُر از رنج برای او دور از دسترس هستند. خوب است همه ما، دست‌کم یک‌بار با قصه «دخترک کبریت‌فروش»[۲] او به این سفر برویم و همراه یک کودک، رنج و هراس او از بی‌پناهی‌اش در شبی سرد و ناپدید شدن رؤیاهای کوچک و شیرین اما دست‌نیافتنی او را تجربه کنیم. سال‌ها پس از نوشتن این قصه، جهانِ ساخته‌وپرداخته‌ی ما همچنان کودکان را وادار می‌کند در شب‌های سرد، در تنهایی و رنج، ناپدید شدن رؤیاهای کوچک‌شان را ببینند … .

…

درباره‌ی زندگی و آثار اندرسن متن‌های بسیاری نوشته شده است که خواندن آن‌ها برای آشنایی بیش‌تر با این چهره‌ی ارزشمندِ ادبیات کودکان خالی از لطف نیست. اما شاید فرصت خوبی باشد که این‌بار در سالگرد زادروز او، به رابطه‌ی خودمان به‌عنوان یک خواننده با آثار این نویسنده‌ی بزرگ نگاهی داشته باشیم. اگر در کودکی قصه‌های او را خوانده یا شنیده‌ایم، هم خودمان بار دیگر آن‌ها را بخوانیم، هم اگر کودکی در نزدیکی‌مان داریم، لذّت شنیدن آن‌ها را با او سهیم شَویم. اگر برخی یا همه قصه‌های اندرسن برای‌تان تازگی دارند، برای خواندن این آثار شیرین همراه با کودکان یا به‌تنهایی، وقت بگذارید. لطافت و همچنین واقع‌نگری و جدیت این قصه‌ها در بازتاب مسائل انسانی، هم فرصت اندیشیدن دوباره درباره معنای حقیقی زندگی را برای ما بزرگ‌سالان فراهم می‌کنند و هم میراث اندرسن برای انسان و جامعه را در اندیشه‌ی کودکان زنده نگه می‌دارد.

…

امپراتور لباس بر تن نداشت. هیچ‌کس به او نمی‌گفت لخت است، همه از لباس زیبای او تعریف می‌کردند! اشتباه نکنید، برای ترس از مجازات نبود. دو خیاط حیله‌گر برای به‌دست آوردن پولِ بی‌زحمت، به امپراتور و مردم گفته بودند لباس ویژه‌ای برای امپراتور دوخته‌اند که هر کس آن را نبیند، نادان است. امپراتور که دوست نداشت نادان به نظر برسد، در حالی که لباس تازه را نمی‌دید، وانمود کرد می‌بیند، آن را به تن کرد و بدون لباس از کاخ بیرون آمد. درباریان و مردم نیز که نمی‌خواستند نادان به نظر برسند، لخت بودن امپراتورِ کشورشان را با آن که می‌دیدند، نادیده می‌گرفتند و لباسی را ستایش می‌کردند که نبود. تنها پسرکی دانا و شجاع، آن‌چه را می‌دید فریاد زد: «امپراتور لباس بر تن ندارد!»

شاید قصه «لباس تازه امپراتور»[۳]، یکی از زیباترین روایت‌ها برای بیان معنای «انتخاب آگاهانه‌ی نادانی جمعی» باشد. انسان‌ها انتخاب می‌کنند آن‌چه را با چشم‌شان می‌بینند، انکار کنند تا در میان گروهی که خود را «دانا» می‌نامند، پذیرفته شوند! اندرسن به زیبایی به ما یادآوری می‌کند به اندیشه و شناخت خود احترام بگذاریم و به آن اعتماد کنیم. او به ما می‌گوید کودکان دانا و شجاع هستند، واقعیت‌هایی که ما بزرگ‌سالان نمی‌خواهیم ببینیم، بازگو می‌کنند و گوش دادن به آن‌ها ما را از خواب‌هایی که برای خودمان بافته‌ایم و باورشان کرده‌ایم، می‌تواند بیدار کند.

شاید برای بزرگداشت بهتر نام هانس کریستین اندرسن جنبش‌های به رهبری کودکان و نوجوانان در سراسر جهان در زمینه‌های گوناگون صلح، آموزش و طبیعت را جدی‌تر بگیریم، به پرسش‌هایی که هر روز در خانه‌ها یا کلاس‌های درسی از پدرها و مادرها و آموزگاران می‌پرسند، گوش کنیم و درباره‌ی آن‌ها بیاندیشیم. بودن در کنار کودکان فرصت بی‌مانندی برای تجربه‌ی جهان چنان که هست و فراتر از قراردادها و توافق‌های جمعی برای دیدن و ندیدن است. از این فرصت بهره ببریم.

…

پری دریایی اندرسن، برخلاف برداشت‌های رایج، ساده‌دل نیست که گرفتار فریب جادوگر شده باشد. او شجاع است و فراتر از سرنوشتش می‌اندیشد. او آگاهانه تصمیم می‌گیرد داشته‌هایش را از دست بدهد تا چیزی گران‌بهاتر به‌دست بیاورد. قصه «پری دریایی کوچک»[۴] پایانِ خوش متعارف ندارد، بلکه به ما می‌گوید، برخی انتخاب‌ها و تصمیم‌ها، دردناک و شاید مانند از دست دادن باشند. اندرسن بازهم با روشی دیگر به ما یادآوری می‌کند که همه چیز چنان نیست که می‌پنداریم.

خواندن قصه‌های «پری دریایی کوچک» و «جوجه اردک زشت»[۵] شاید به ما کمک کند استعدادها، خواست‌ها، تصمیم‌ها و دیدگاه‌های متفاوت یا ناآشنای کودکان و نوجوانان را بهتر دریابیم. شاید همه چیز چنان که اکنون می‌بینیم، پیش نرود. شاید با پیگیری یک تصمیم یا رشد یک استعداد متفاوت، آینده‌ای زیباتر از آن‌چه در ذهن ما نقش بسته، پدیدار شود.

هریک از قصه‌های هانس کریستین اندرسن پنجره‌ای به زاویه‌ای از زندگی است که شاید از دید ما دور مانده باشد. اکنون فرصت خوبی است تا هر روز یکی از این پنجره‌ها را بگشاییم، همراه کودکان از خواندن قصه‌ها لذّت ببریم و درباره‌ی آن‌ها بیاندیشیم. شاید بهترین شیوه برای بزرگداشت اندرسن، نه بزرگداشت نام، بلکه خواندن و اندیشیدن دربارهٔ میراثی است که از او برای ما به‌جا مانده است

منبع:https://ketabak.org

مرتبط:

کتاب «قصه‌ی عمو نوروز و خاله نوبهار» بازنشر شد

مجموعه‌ «نیما نابغه» برای کودکان چاپ شد

«سایه هیولا» برگزیده دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان شد

نوشته خوانش دوباره قصه‌های هانس کریستین اندرسن اولین بار در سازمان پیشاهنگی استان فارس. پدیدار شد.

رضی هیرمندی وضعیت ادبیات و کتاب کودک را چندان امیدبخش نمی‌داند و معتقد است ما برای روزهای جهانی نه اهمیتی می‌دهیم و نه جایی گذاشته‌ایم که دیگران به آن‌ها بپردازند.

سیزدهم فروردین ـ دوم آوریل ـ برابر با زادروز هانس کریستین اندرسن، نویسنده دانمارکی و خالق آثار داستانی کودک و نوجوان به عنوان «روز جهانی کتاب کودک» نام‌گذاری شده است.

هدف از نام‌گذاری و بزرگداشت «روز جهانی کتاب کودک»، گسترش فرهنگ کتاب و کتابخوانی در میان کودکان و نوجوانان کشورهای مختلف جهان به منظور دستیابی به صلح و تفاهم جهانی، رشد و شکوفایی ادبیات کودکان و نوجوانان و آشنایی نسل جوان با فرهنگ ملت‌ها عنوان شده است.

از سال ۱۳۴۹ این روز در ایران به رسمیت شناخته شد و وزارت آموزش و پرورش در سال ۱۳۵۰ روز ۱۴ فروردین هر سال را روز جهانی کتاب کودک در ایران اعلام کرد. دفتر بین المللی کتاب برای نسل جوان IBBY در سال ۱۹۵۳ در کشور سوئیس تاسیس شد. یکی از فعالیت‌های مستمر این دفتر برپایی «روز جهانی کتاب کودک» است.

اما به‌نظر می‌رسد این روز در ایران در سایه تعطیلات نوروزی قرار گرفته و توجه‌ چندانی به آن نمی‌شود،

رضی هیرمندی در گفت‌وگو با ایسنا درباره روز جهانی کتاب کودک و تاثیرگذاری مناسبت‌های این‌چنینی بر وضعیت کتاب کودک کشورمان، اظهار کرد: در گسترش ایده‌های نام‌گذاری این روزها، دو نکته وجود دارد؛ یکی این‌که مسوولان رسمی یک کشور چقدر این روزها را جدی بگیرند و محتوای این روزها برای آن‌ها مهم باشد. متاسفانه مسوولان ما دید خوبی نسبت به مناسبت‌ها و روزهای جهانی ندارند، روز جهانی کتاب کودک یا روز جهانی کودک هم از این ماجرا مستثنا نیست. معمولاً مسوولان این روزها را مربوط به غربی‌ها می‌دانند که بیشتر حالت تبلیغ و مُد دارد و جدی گرفته نمی‌شود.

او گفت: مساله دیگر این است که نهادهای غیردولتی و تشکل‌های مردم نهاد در کشور ما پا نگرفته‌اند، در واقع شرایطی فراهم نبوده که آن‌ها بتوانند جاهای خالی را پر کنند. ما برای روزهای جهانی نه اهمیتی می‌دهیم و نه جایی گذاشتیم که دیگران به آن‌ها بپردازند.

این نویسنده و مترجم ادبیات کودک و نوجوان خاطرنشان کرد: باید بگویم در کشورم نه تنها مناسبت‌هایی چون روز ملی ادبیات کودک و روز جهانی کتاب کودک جدی گرفته نمی‌شوند، بلکه برای خود کودک هم اهمیت زیادی قائل نیستیم. کودک برای ما کسی است که در نهایت به فکر سلامتی‌ جسمی‌اش باشیم، بعد او را به مدرسه و دانشگاه بفرستیم تا آموزشی ببیند اما مساله تربیت انسانی که با هنر و ادبیات سرکار داشته باشد، در دستور کار ما قرار ندارد.

او درباره وضعیت کتاب کودک در کشورمان نیز گفت: امیدبخش‌ترین نکته درباره کودکان، فضای مجازی است. خوشبختانه این فضا کمک زیادی به کودکان و نوجوانان کرده است. ما در فضای حقیقی می‌بینیم تشکل‌های مردم ‌نهاد چون شورای کتاب کودک، موسسه پژوهشی ادبیات کودک و نوجوان و … می‌خواهند جاهای خالی‌ را که وجود دارد، پر کنند اما در سطح جامعه زمینه‌ای برایشان وجود ندارد؛ بنابراین آن‌ها به فضای مجازی نقل مکان کرده‌اند. می‌توان گفت فضای مجازی تکیه‌گاه نویدبخشی برای ادبیات کودک ماست، در این فضا قصه، داستان و آموزش هنر وجود دارد. کسانی که دل در گرو ادبیات کودک دارند در این فضا یکدیگر را پیدا کرده و از آن استفاده می‌کنند. این‌ها امیدبخش است. اما در صحنه بیرون از فضای مجازی، فضا را خیلی امیدبخش نمی‌دانم.

هیرمندی سپس بیان کرد: چه امیدی به ادبیات کودک می‌توانیم داشته باشیم در حالی که کتاب‌ها و ترجمه‌های ما جز موارد استثنایی، با تیراژ پانصد نسخه‌ منتشر می‌شود؟ تا زمانی که تیراژ ما پانصد نسخه‌ای است، تمام پرسش‌ها درباره وضعیت کتاب کودک روشن است. چه چیز را می‌توان تحلیل و بررسی کرد؟ آمار چه چیز را بدهیم؟ زمانی که تیراژ در کشور هشتاد و پنج میلیون نفری پانصد نسخه است. به قدری مسئله روشن است که نیاز به تحلیل دیگری نیست. ما هنوز نمی‌توانیم به ناشران امکانات بدهیم و فضای مدارس را طوری بسته‌ایم که کتاب غیردرسی حق ورود به مدرسه را ندارند، چه انتظاری می‌توانیم داشته باشیم؟

او در ادامه با آوردن مثالی گفت: یکی از ناشران من با تلاش زیاد، لیستی از کتاب‌ها را به آموزش و پرورش ارائه داده بود، فقط در تهران چند کتاب مُهر تایید خورد که این‌ها را می‌توانید در مدرسه به نمایش بگذارید. کتابم را با تیراژ سه‌هزار و پانصد نسخه چاپ کرد که در مدت کمتر از سه ماه کتاب‌ها تمام شد. مسئله کاملا روشن است، اگر راه را باز کنیم و سخت‌گیری نداشته باشیم و بگوییم ادبیات حق ورود به مدارس را دارد، ادبیاتی که مسوولان آن را تایید می‌کنند، خوب و بد نکنیم، سوا نکنیم، خودی و ناخودی نکنیم، کتاب را آزاد بگذاریم آن‌وقت خواهیم دید، بچه‌ها با هزینه خودشان کتاب می‌خرند، بعد از آن می‌توانیم از آموزش و پرورش متوقع باشیم که با بخشی از بودجه‌شان کتاب برای بچه‌ها کتاب بخرند. اوضاع روشن است البته تیرگی‌اش.

این مترجم تاکید کرد: برای کتاب کودک در کشور ما نه تنها تسهیلاتی قائل نمی‌شوند بلکه از روی ناآگاهی راه را بر اندیشه‌ورزی و آشنایی بچه‌ها با ادبیات بسته‌اند، امیدوارم این تنگناها از بین برود و راه باز شود.

او درباره این‌که تا زمانی که این مشکلات برای کتاب‌های کودک وجود دارد، صحبت از روزهای جهانی در حد شعار باقی نمی‌ماند، گفت: برای عده معدودی که مسائل را در سطح وسیع‌تری از شهر و کشورشان می‌بینند، شو نیست، آن‌ها در حد خودشان برای این روزها تلاش می‌کنند؛ مثلا روز جهانی کتاب کودک برای شورای کتاب کودک کاملا جدی است و نمایش نیست، برای موسسه پژوهشی ادبیات کودک شو نیست یا ما در گروه‌های مجازی درباره این روز صحبت می‌کنیم، در واقع فانوس را برای بچه‌های مملکت روشن نگه می‌داریم. اما این روز برای کسانی که فقط به آمارها و ارقام و سیاست‌های رسمی وابسته هستند، شو که هیچ حتی برایشان مطرح نیست و این روز را کتمان می‌کنند. دو دهه‌ است این شعار وجود دارد، جهانی بیندیش و محلی عمل کن، کسانی که این فکر را دارند، دلشان در گرو مردم و کشورشان است. نمی‌شود با محدودنگری به بچه‌هامان نفعی برسانیم.

هیرمندی ادامه داد: به مساله کرونا نگاه کنید، مردم جهان کسانی که اهل سیاست نبودند به این نتیجه رسیده‌اند که همه ما در یک قایق نشسته‌ایم و همه به این نتیجه رسیده‌اند که کشورها نمی‌توانند تنهایی در مقابل کرونا پیروز شوند. کرونا در چین سر برآورد و سرکوب شد اما چین تا کی می‌تواند دور خود دیوار بکشد، چین باید به کشورهای دیگر کمک کند تا در مقابل این ویروس مقابله کنند. ما باید جهانی فکر کنیم، نمی‌توانیم بگوییم ما فقط بچه‌های ایران هستیم، ما بچه‌های جهان هستیم.

او در پایان خاطرنشان کرد: روزهای جهانی، شو و شعار نیستند، باید به این‌ها اهمیت دهیم و به بچه‌ها آموزش بدهیم که به جهان و ادبیات جهان نگاه کنند، ما نمی‌توانیم بگوییم خودمان ادبیات تولید می‌کنیم و خودمان مصرف می‌کنیم. نمی‌شود دریچه‌ها را بست و دچار تنگی نفس نشد.

منبع: ایسنا

مرتبط:راه‌اندازی ۶ کتابخانه درون‌مدرسه‌ای در مناطق کم‌برخوردار زنجان

کتاب‌های پیشنهادی ۱۳ نویسنده و شاعر برای نوروز کودکان و نوجوانان

از رکود ادبیات تا چاپ کتاب‌های لوکس

نوشته نه به روز جهانی اهمیت می‌دهیم و نه می‌گذاریم به آن بپردازند اولین بار در سازمان پیشاهنگی استان فارس. پدیدار شد.