صرع در کودکان یا Epilepsy in children یکی از چالش برانگیز‌ترین مواردی است که والدین یا پرستاران کودک ممکن است با آن مواجه گردند.

صرع چیست؟

به گزارش انجمن صرع در انگلستان از هر ۲۰۰ کودک و نوجوان زیر ۱۸ سال یک کودک مبتلا به صرع می‌باشد. این بیماری در هر سنی ممکن است آغاز گردد که دوران کودکی نیز جزوی از آن است. صرع در کودکان یک بیماری عصبی میباشد که بر مغز و سیستم عصبی تاثیر گذار است و عامل بروز تشنجی است که منشا آن در مغز آغاز می‌گردد.

مغز از میلیون‌ها سلول مغزی تشکیل شده است که از سیگنال‌های الکترکی برای کنترل عملکرد‌های بدن، حواس و افکار استفاده می‌نماید. اگر به هر دلیلی این سیگنال‌ها دچار اختلال گردند فرد ممکن است تشنج صرعی را تجربه نماید که به حمله صرع نیز شناخته می‌شود.

تمام حملات صرع به صورت تشنج نمی‌باشد. سایر شرایطی که میتواند شبیه به صرع تعبیر شود وفرد را با تشنج روبرو نماید شامل: غش، سنکوب ناشی از افت در فشار خون و تشنج ناشی از تب به سبب افزایش ناگهانی دمای بدن در فرد جوان است. این موارد در زمره یک حمله تشنج صرعی محسوب نمی‌گردند، زیرا که در نتیجه اختلال در فعالیت‌های مغز بوجود نیامده اند و عوامل دیگری در آن‌ها دخیل بوده است.

در طول یک حمله صرع چه اتفاقی پیش می‌آید:

انواع متفاوتی از حملات صرع وجود دارد. نوع صرعی که کودک را درگیر نموده است بستگی به این مسیله دارد که کدام بخش از مغز دچار آسیب و اختلال شده باشد. دو نوع تشنج وجود دارد. تشنج کانونی و تشنج عمومی. تشنج کانونی تنها بر یک سمت مغز تاثیر می‌گذارد و تشنج عمومی دو طرف مغز را تحت تاثیر قرار می‌دهد. به صورت کلی کودکان و افراد بالغ انواع مشابهی از تشنج را تجربه می‌نمایند هر چند که بعضی از تشنج‌ها ممکن است در کودکان شایع‌تر از بزرگسالان باشد.

انواع مختلف تشنج شامل موارد ذیل می‌باشد:

تکان خوردن شدید بدن
حرکات تکراری
احساسات غیر طبیعی مانند تجربه مزه‌های غریب در دهان یا بوی خاصی در تنفس یا احساس ناراحتی در معده

در بعضی از انواع تشنج یک کودک ممکن است از اینکه در حال دچار شدن به حمله صرع است آگاه باشد. در سایر انواع تشنج کودک ممکن است از چگونگی حمله آگاه نبوده و خاطره‌ای از وضعیت خود در زمان حمله نداشته باشد. برخی از کودکان نیز ممکن است این حمله را در خواب تجربه نمایند که به تشنج خواب یا تشنج شبانه شناخته می‌شود. تشنج در خواب می‌تواند بر الگوی خواب تاثیر گذار بوده و کودک در روز بعد احساس گیجی یا خستگی نماید.

درمان کودک مبتلا به صرع:

– در طی درمان بیماری صرع در کودکان مراجعه به متخصص اطفال یا متخصص مغز و اعصاب کودکان از موارد مهمی است که باید توسط والدین مورد توجه قرار گیرد. گاهی اوقات استفاده از یک پرستار با تجربه که در خصوص این بیماری تجربه و دانش کافی دارد نیز از موارد قابل اهمیت می‌باشد.

استفاده از دارو‌های ضد تشنج بیشتر مبتلایان به بیماری صرع معمولا دارو‌های ضد تشنجی را برای کنترل حمله‌های تشنج استفاده می‌نمایند. این دارو‌ها به عنوان دارو‌های AEDs شناخته می‌گردند. یک متخصص مغز واعصاب با بررسی شرایط کودک شما بهترین دارو‌ها را برای کنتر ل تشنج او مورد استفاده قرار میدهد. اکثر این دارو‌ها با هدف توقف تشنج‌ها استفاده می‌گردند، اما متاسفانه گاهی باعث توقف قطعی آن‌ها نمی‌شوند. اکثرا کودکانی که با دوزمناسب از دارو‌های ضد تشنج استفاده می‌نمایند توقف حمله‌های صرع را نشان می‌دهند. مانند سایر دارو‌ها این دارو‌ها نیز ممکن است سبب بروز بعضی عوارض جانبی ناخواسته در کودک گردد.

در صورت مشاهده عوارض جانبی ناخواسته، هرگز بدون مشورت با متخصص مغز و اعصاب و پزشکان معالج کودک از قطع ناگهانی دارو‌های او اجتناب ورزیده و پیش از هر اقدامی با متخصصان مشورت نمایید. قطع ناگهانی دارو‌ها سبب آغاز مجدد تشنج‌ها و یا بروز حملات شدیدتر در کودک گردد.

اگرچه این دارو‌ها برای بیشتر کودکان تاثیرات مساعدی به جا می‌گذارد، اما ممکن است دراین میان موارد استثنایی هم وجود داشته باشند که باید توسط دکتر موردارزیابی قرار گیرد و سایر روش‌های درمانی جایگزین گردد.

صرع و زندگی با صرع

کودکان مبتلا به صرع هم مانند کودکان دیگر رشد می‌‌کنند و بزرگ می‌‌شوند. آنها قادرند مدرسه را تمام کنند و به دانشگاه بروند.

همچنین ازدواج کرده و بچه‌دار می‌‌شوند. در واقع آنها باید یاد بگیرند با صرع خود زندگی کنند و خوشبختانه می‌توانند مانند دیگران از زندگی، شغل و تحصیل خود لذت ببرند.

مهم این است که تلقی شما به عنوان والدین و خانواده این کودکان، تلقی منفی و مخربی نباشد و طوری رفتار نکنید که کودک بترسد یا نگران شود و خود را بیش از حد عادی نیازمند توجه و محبت بداند.

اگر رفتار شما طبیعی باشد کودک هم در آینده رفتاری طبیعی و مثبت از خود بروز خواهد داد و زندگی سالم و طبیعی خود را ادامه خواهد داد.

زندگی طبیعی خود را هرگز به خاطر این که کودکتان صرع دارد نباید مختل کنید.

کارهایی که کودک‌تان از عهده انجام آن بر می‌‌آید را هرگز نباید شما برایش انجام دهید.

طوری رفتار نکنید که کودکتان احساس کند بیمار است، احساس گناه کند و یا گمان کند می‌‌تواند به خاطر صرع از شما سوء‌استفاده کند.

بین این فرزند با فرزندان دیگرتان فرق نگذارید.

نکاتی را که کودک دارای صرع باید مراعات کند به او یاد داده و تا زمانی که در او تثبیت شود با هم مرور کنید. برای مثال کودک مبتلا به صرع در حمام، دستشویی و هیچ جای بسته‌ای نباید درب را قفل کند. نباید کم بخوابد یا زیاد گرسنه بماند و… پس نکات مهم و لازم را هر روز با بازی یا شعر با هم مرور کنید.

 صرع و تنبلی کودک در درس خواندن

گاهی کودکی که صرع دارد از بیماری خود به عنوان یک بهانه برای رفع تکلیف و در رفتن از زیر درس خواندن سوء‌ استفاده می‌کند و با این بهانه خانواده و معلم خود را فریب می‌دهد تا به دلیل انجام ندادن تکلیف سرزنش و تنبیه نشود.  در مواردی مثل انجام ندادن تکلیف شب، عذر آوردن برای تمیز نکردن اتاق خود یا تکالیف دیگر باید توجه داشته باشید که کودک مبتلا به صرع از این نظر هیچ فرقی با سایر کودکان ندارد و باید از او انتظار داشت که وظایف خود را انجام دهد و عذری نیاورد. با این حال دروسی هستند که ممکن است موجب افزایش اضطراب دانش‌آموز شده و ترس از وقوع حمله را افزایش دهند. در این موارد باید آموزش مقابله با استرس و اضطراب را از روانشناس آموخته و آنرا به کودکتان یاد بدهید. همچنین به جای تمرکز بر شکست در مقابل مشکلات و رنج، به آنها راه تطابق و حل مسئله را در قبال مشکلات بیاموزید.

صرع و روزهای امتحان

دانش‌آموز دچار صرع مانند دیگر دانش‌آموزان قادر به گذراندن امتحانات خود است مگر زمانی که حمله صرع در جلسه امتحان رخ دهد که در آن صورت قطعا اولیای مدرسه این موضوع را را در نظر می‌گیرند. در مواردی که حملات صرع، شدید و کاملا تحت کنترل نباشد، لازم است پزشک متخصص و والدین توضیحات لازم را در اختیار اولیای مدرسه گذاشته و تا در مورد وضعیت و شرایط امتحان آنها تصمیم‌گیری ویژه انجام شود. براساس آنچه که انجمن صرع ایران منتشر کرده است، کودکانی که دچار بیماری صرع هستند می‌توانند به خوبی در میان دیگر دانش‌آموزان و در مدارس معمولی به تحصیل بپردازند ودر پاسخ به این سوال که چه مدرسه‌ای برای کودک مصروع مناسب‌تر است، تحصیل در مدارس عادی توصیه می‌شود. تنها درمواردی که دانش‌آموز مصروع طی کارشناسی‌های پزشکی و روانشناسی، همراه صرع،‌ بیماری زمینه‌ای مغزی دیگری دارد و یا بهره هوشی پایین‌تر از حد نرمال دارد بهتر است که در مدرسه استثنایی تحصیل کنند ولی بیماری صرع به تنهایی دلیل موجهی برای ادامه تحصیل دانش‌آموزان در مدارس استثنایی نیست.

رکسانا خوشابی – کارشناس ارشد‌ مشاوره

مرتبط:بدشنوایی بیماری خاموش کودکان