به نقل از ضمیمه خانواده روزنامه اطلاعات، پس جای تعجب نیست اگر بلافاصله بعد از جدایی پدر و مادر، هم فرزندان پسر و هم دختر، بر مبنای جنسیت خود و به شکل خاص خود، مشکلاتی را تجربه کنند. یک اثر زیان‎‌بار طلاق بر رشد کودکان، وقفه در رشد نقش جنسیتی آنها است.

خانواده تک والد

اگر پس از طلاق، خانواده به صورت تک والد ادامه یابد معمولاً مسئولیت آن والد، سنگین‌تر و در نتیجه او مجبور به کاهش زمانی می‌شود که باید با فرزندان بگذراند. به دنبال شرایط جدید ممکن است والد مجبور شود به فرزندان مسئولیت‌هایی را در انجام امور خانواده واگذار کند و چه بسا این مسئولیت‌ها از حد توان آنها بالاتر باشد و آنها را دچار اضطراب کند. آنچه مسلم است در این دوران ممکن است فرزندان به خاطر دوری از والدی که با آنها زندگی نمی‌کند دچار غم و اندوه شوند و عکس‌العمل‌هایی از خود نشان دهند‎.‎

در اکثر طلاق‌ها سرپرستی کودکان به یکی از والدین واگذار می‌شود و سرانجام درصد بالایی از این والدین دوباره ازدواج می‌کنند. به طور کلی ازدواج مجدد والدین برای فرزندان که کم کم در حال انطباق خود با شرایط جدید پس از طلاق بوده‌اند، دوباره چالش برانگیز می‌شود؛ و آثار این چالش جدید در رفتار آنها بازتابش را نشان خواهد داد‎.‎

آثار طلاق بر پسران

واکنش پسران به طلاق معمولاً منفی‌تر از دختران است. مشکلات آنها اغلب شامل اختلالات رفتاری در خانه و مدرسه است و گاهی اوقات سرکشی آنها تا چند سال پس از طلاق نیز ادامه می‌یابد. رشد نقش جنسیتی در پسرانی که در خانواده‌های بدون حضور پدر زندگی می‌کنند، دچار وقفه می‌شود؛ به ویژه اگر طلاق در اوایل کودکی پسر اتفاق افتاده باشد. این پسران نسبت به پسرانی که در خانواده‌های عادی رشد می‌کنند کمتر طرز رفتار و گرایش‌های جنس مذکر را از خود نشان می‌دهند اما اگر طلاق دیرتر اتفاق بیافتد و به ویژه اگر یک جانشین مذکر، مثل یک برادر بزرگتر، در خانه باشد این آثار کمتر مشهود است. هنگامی که فرزندان پسر تحت سرپرستی پدرشان قرار دارند معمولاً این آثار در آنها بسیار ناچیز است‎. ‎

آثار طلاق بر دختران

اگر چه بیشتر پژوهشگران در این مورداتفاق نظر دارند که واکنش دختران به اندازه پسران منفی نیست، اما به هر حال دختران نیز با مشکلاتی روبرو می‌شوند. تغییر ناگهانی عاطفی که بلافاصله پس از جدایی پدر و مادر برای فرزندان پسر و دختر روی می‌دهد، به طور معمول در دختران زودتر از بین می‌رود؛ یعنی در مدت زمان نزدیک به دوسال اول بعد از جدایی. اما مشکلات دراز مدت‌تر دختران مانند رشد نقش جنسیتی ادامه خواهد داشت. در میان دخترانی که پدر در خانه حضور ندارد وقفه در رشد نقش جنسیتی تا قبل از ده سالگی کمتر اتفاق می‌افتد. اما در سال‌های نوجوانی، دختران ممکن است به چند شکل رفتار مشکل دار از خود نشان دهند. به نظر می‌آید این دختران در تعامل با جنس مخالف همسن خود بیشتر مشکل داشته باشند. بعضی از آنان کمرو و خجالتی بار می‌آیند و از جنس مخالف کناره‌گیری می‌کنند در حالی که بعضی دیگر رفتاری توأم با جلب توجه و تعامل افراطی با جنس مخالف از خود نشان می‌دهند‎. ‎

واکنش فرزندان به ازدواج مجدد

ازدواج مجدد والدین، دامنه رفتار مشکل دار فرزندان، به ویژه دختران را گسترش می‌دهد. دختران نوجوانی که به مادرشان نزدیکند امکان دارد در وفق دادن خود با حضور یک ناپدری در خانه دچار مشکل شوند. اغلب در چنین شرایطی روابط آنها با مادر خصمانه و ستیزه‌جویانه می‌شود. آنها به طور معمول تمایل به کناره‌گیری از ناپدری دارند. اما پسران گاهی اوقات، پس از مدت زمانی، حضور ناپدری را در خانه می‌پذیرند.‏

همیشه در دراز مدت آثار طلاق منفی نمی‌ماند. سرانجام بسیاری از کودکان با شرایط جدید خانواده، چه تک‌والدی باشد و چه ناپدری و یا نامادری به آن وارد شده باشد، خود را وفق خواهند داد. هنوز تمام عواملی که ممکن است باعث شوند این انتقال به راحتی و بدون درد سر انجام شود، شناخته نشده‌اند ولی یک حقیقت مسلم وجود دارد و آن این است که فرزندان به طور مستمر به محیط امن و گرمای خانواده و همچنین حمایت از جانب بزرگترها نیاز دارند‎.‎

به نظر می‌آید نوع تعامل تک‌تک افراد چنین خانواده‌ای با همدیگر، در شرایط جدید، بسیار تعیین‌کننده باشد. فرزندان دوست ندارند در بافت جدید خود را فراموش شده و مطرود حس کنند. احساس اینکه با آمدن ناپدری و یا نامادری علاقه پدر یا مادرشان نسبت به آنها کمتر شده بر رفتار و عملکردشان چه در خانه و چه در مدرسه آثار منفی خواهد داشت، تا جایی که ممکن است سرانجام به رفتار ناهنجار متعدد اجتماعی آنها منجر شود. ناپدری یا نامادری هم دوست ندارند احساس کنند که وجود فرزندان همسرشان باعث بی‎‌‎توجهی همسر نسبت به آنها می‌شود. آنچه در روابط افراد چنین خانواده‌هایی اهمیت بسیار دارد این است که مراقب باشند در رفتارِ خود با یک عضو خانواده، حس حسادت اعضای دیگر را تحریک نکنند و باعث برانگیختن حس انتقام جویی در آنان نشوند‏‎.‎

ازدواج مجدد امکان دارد شکل‌های پیچیده‌تری داشته باشد. برای مثال ناپدری و یا نامادری از همسر اولش فرزند یا فرزندانی داشته باشد که آنها را همراه خود به خانه جدید بیاورد. در حالت دیگر ممکن است از ازدواج مجدد یک والد با همسر جدیدش، فرزندی به وجود‌ آید که شرایط سازگاری افراد خانواده را با هم باز هم حساس‌تر و پیچیده‌تر کند‎. ‎

راهکارها

اگر بزرگترها آگاه شوند که ایجاد یک محیط سالم دارای نظم، و داشتن زندگی روزانه باثبات و پیش‌بینی‌پذیر، در انطباق همه افراد با شرایط جدید چه سهم بسزایی دارد، حتماً با احتیاط بیشتری رفتار خواهند کرد. چون در نهایت خود آنان هم از محیط مطلوب ایجاد شده سود خواهند برد.

کم نیستند ناپدری‌ها و یا نامادری‌هایی که به اهمیت نقش خود واقفند و چنان با رفتار محبت آمیز، محترمانه و انسانی خود نقش مثبتی در خانواده ایفا و بچه‌ها را چنان مجذوب خود کرده‌اند که در کنارشان احساس کمبود عاطفی فرزندان به صفر رسیده است. فرزندانی که شاهد رفتارِ منطقی پایدار، عادلانه، توأم با آرامش و حمایت عاطفی بزرگتر‌ها باشند سریع‌تر با محیط جدید خانواده سازگار می‌شوند و احساس تعلق بیشتری می‌کنند و عملکرد به هنجاری هم در خانه و هم در مدرسه، از خود نشان می‌دهند‎.

به نظر می‌آید برای پیشگیری از بزهکاری و ناهنجاری‌های اجتماعی و وقوع جرم‎‌‎‏ همانگونه که آموزش‌های قبل از ازدواج برای جوانان ضروری است برای چنین والدهایی هم برگزاری دوره‌های آموزشی پیش از ازدواج مجدد، با تمرکز بر این نوع مهارت‌های زندگی، از طرف سازمان‌های مسئول، ضروری باشد‏‎.

مرتبط:

اضطراب جدایی در کودکان

طلاق و اعتیاد دو آسیب مشترک

طلاق چه تاثیری بر سلامت روان و عواطف فرزندان دارد؟

نوشته تأثیر جدایی و طلاق والدین بر فرزندان اولین بار در سازمان پیشاهنگی استان فارس. پدیدار شد.

به گزارش سلامت نیوز به نقل از تبیان، غم و اندوه، تنهایی و انزوا، مشکلات جسمی و اجتماعی از جمله عواقب جدایی والدین بر فرزندان است و فرقی هم نمی‌کند که فرزندان خردسال باشند یا بزرگ‌سال. جدایی والدین برای فرزندان در هر سنی که باشند برابر است با از دست دادن قوی‌ترین حامی و پشتیبان در زندگی!

جدایی والدین چگونه بر زندگی کودکان تأثیر می‌گذارد؟

تحول عاطفی:کودکان طلاق اغلب دلسرد و مملو از نارضایتی هستند و افسردگی، نتیجه جدایی والدین بر کودکان است.

افزایش سطح استرس:یکی دیگر از اثرات طلاق بر کودکان افزایش استرس در آن‌هاست، کودکان به طرق مختلف با سطح بالایی از استرس روبرو می‌شوند و در مقابل آن واکنش‌های مختلفی از خود نشان می‌دهند. از نظر جسمی استرس جدایی والدین قوای جسمانی بچه‌ها را تضعیف کرده و در نهایت مشکلاتی چون سردرد مزمن، معده درد و مشکلات گوارشی برای آن‌ها ایجاد می‌کند.

– برخی ممکن است ناسازگار شوند برخی هم انزوا را برگزینند

– برخی عصبی و پرخاشگر و برخی نیز ساکت، حساس و مدام در حال گریستن

– سطح بالای استرس و اضطراب حاصل از جدایی والدین، کودکان را آنقدر تحت تأثیر قرار می‌دهد که حتی راحت‌ترین تصمیمات روزمره را هم نمی‌توانند بگیرند.

تغییر رفتار: معمولاً بعد از طلاق شاهد تغییر رفتار در کودکان هستیم و رفتارهای ناخوشایند و عصیانگری در کودکان بیشتر دیده می‌شود. در واقع این رفتار آن‌ها تحت تأثیر عواطف ناشی از جدایی والدین است و آن‌ها درکی از رفتار خود ندارد.

بی‌اعتمادی: ازآنجاکه خانه مهم‌ترین مکان تأمین آسایش و امنیت خانواده است، وقتی والدین از هم جدا می‌شوند در واقع امن‌ترین جای جهان در نظر کودکان متزلزل و نابود می‌شود. بعد از جدایی طبیعتاً کودکان شروع به زیر سؤال بردن تمام روابطی که پیرامونشان هست می‌کنند. بعد از جدایی و دست‌به‌دست شدن توسط مادر و پدر دیگر آن ثبات و اعتماد همیشگی‌شان را از دست می‌دهند.

مشکل در روابط آینده: اگر باگذشت زمان احساسات منفی ناشی از جدایی والدین حتی با ابراز عشق و صداقت باز هم برطرف نگردد می‌تواند تأثیر عمیقی بر آینده کودکان، دوستی‌ها، ارتباطات و در مراتب بالاتر ازدواج آن‌ها داشته باشد. متأسفانه بیشتر کودکانی که والدینشان از هم جدا شده اند به دلیل عدم اعتماد در روابط خود دچار مشکل شده و به بیراهه می روند.

چگونه به کودکان کمک کنیم تا از جدایی والدین آسیب کمتری ببینند؟

مسئله جدایی یا طلاق برای هیچ‌کدام از اعضای خانواده راحت نیست ولی کودکان در این میان آسیب بیشتری می‌بینند. در زیر چند پیشنهاد ارائه شده تا با کمک گرفتن از آن کمترین آسیب به کودکان وارد شود:

ازنظر جسمی استرس جدایی والدین قوای جسمانی بچه‌ها را تضعیف کرده و درنهایت مشکلاتی چون سردرد مزمن، معده درد و مشکلات گوارشی برای آن‌ها ایجاد می‌کند.

۱٫ طلاق را به روشی ساده برای کودکان توضیح دهید. در صورت امکان پدر و مادر در مورد وضعیتی که پیش رو خواهند داشت به‌طور مشترک با فرزندان به گفتگو بپردازند. به‌عنوان‌مثال آن‌ها می‌توانند این‌گونه توضیح دهند که مامان و بابا دائم باهم مشاجره می‌کنند و باعث ناراحتی تو و خودشان می‌شوند بنابراین ما تصمیم گرفتیم که در خانه‌های جداگانه از هم زندگی کنیم، این‌کار برای همه ما بهتر است و تو آرامش بیشتری را تجربه خواهی کرد.

۲٫ به فرزندان خود اطمینان دهید که همیشه از مهر و محبت و عشق پدر و مادر خود بهره‌مند خواهند شد. یک تقویم تنظیم کرده و به فرزندان خود بدهید تا به کمک آن بچه‌ها امنیت بیشتری نسبت به زمانی که با والدین خود هستند پیدا کنند مثلاً به آن‌ها بگویید که شما تعطیلات آخر هفته را با بابا می‌گذرانی و روزهای دیگر با مامان هستی و در این‌ بین هر وقت به من نیاز داشتی می‌توانی به من اعلام کنی تا باهم باشیم.

۳٫ در مورد احساساتی که به‌طور طبیعی بچه‌ها ممکن است در شرایط جدید تجربه کنند برای آنها توضیح دهید. به آن‌ها بگویید که ممکن است بعد از جدایی، ناخودآگاه ناراحت و عصبی بشوی، خوب می‌دانم که تحمل این شرایط به‌تنهایی برای تو سخت است بنابراین هرگاه احساس ناراحتی کردی به مامان یا بابا بگو تا کمکت کنیم. گاهی اوقات بچه‌ها احساساتشان را درون خود نگه می‌دارند چون نمی‌خواهند کسی را ناراحت کنند بنابراین مرتباً با فرزندان خود در تماس باشید و بپرسید که چه احساسی در مورد جداییتان دارند؟

۴٫ به فرزندان خود اطمینان دهید که مقصر جدایی شما آن‌ها نیستند. بچه‌ها با توجه به خودمحور بودنشان معتقدند که رفتار یا افکار آن‌ها باعث جدایی شما شده است. آن‌ها باید بدانند که پدر و مادر بنا به درخواست خودشان این تصمیم را گرفته‌اند و تصمیمی که گرفته‌اند هیچ ارتباطی به آن‌ها ندارد.

۵٫ حتی اگر عصبانی هستید پشت سر همسرتان بدگویی نکنید. کودکان والدین خود را به یک اندازه دوست دارند و به یک اندازه به آن‌ها نیاز دارند. آن‌ها باید احساس کنند که والدینشان به یک اندازه ارزشمند هستند زیرا هر کودک ترکیبی از پدر و مادر خود است.

۶٫ قبل از جدایی به کودکان خود توجه کافی داشته باشید. بهتر است که قبل از جدایی به همراه کودک برای تهیه وسایل مورد نیازش در خانه جدید اقدام نموده و وسایل را مطابق نظر او چیدمان کنید.

۷٫ از افرادی که جدایی و مشکلات مربوط به فرزندان را تجربه کرده‌اند کمک بگیرید. همچنین مشاوره با یک مشاور کودک هم بسیار سودمند است.

درست است که طلاق برای همه افراد خانواده سخت است اما اگر والدین همیشه این اطمینان را به فرزندان خود بدهند که هیچ‌گاه آن‌ها را رها نکرده و برای داشتن یک محیط گرم و آرام برای آن‌ها در تلاشند، کودکان نیز به‌خوبی می‌توانند خود را با این شرایط وفق داده و باگذشت زمان به آرامش برسند.

مرتبط:

موقعیت‌هایی که والدین باعث صدمه زدن به بچه‌ها می‌شوند

نوشته طلاق والدین و حفظ سلامت روان کودکان اولین بار در سازمان پیشاهنگی استان فارس. پدیدار شد.