از جمله اسرار جالب منظومه شمسی این است که به نظر می‌رسد یک سیاره بزرگ و یخی در مناطق بیرونی مجموعه کیهانی ما، فراتر از نپتون وجود دارد. این جهان فرضی که دانشمندان آن را سیارۀ نهم نامیده‌اند جنجال زیادی برانگیخته است. زمینه‌های گرانشی این سیاره وجود دارند اما هنوز خود آن سیاره رؤیت نشده است. سیارۀ نهم هر ۷ هزار و ۴۰۰ سال زمینی یک بار دور خورشید می‌چرخد. آخرین محاسبات نشان می‌دهد که این سیاره تقریباً شش برابر زمین جرم دارد و احتمالاً یک اَبَرزمین سنگی یا یک نپتون کوچک است. بعد از ۱۸۴۶ که سیارۀ نپتون کشف شد، دیگر هیچ سیاره جدیدی برای منظومۀ شمسی کشف نشده است.

اما این نظریه مخالفانی هم دارد. برخی معتقدند که منطق گرانشی موجود در منظومۀ شمسی وجود این سیارۀ را لزوماً اثبات نمی‌کند و فرض وجود چنین سیاره‌ای حاصل خطاهای رصد و تخمین‌های گرانشی است.

اما در طول سال‌ها، منتقدان بر این باور بودند که چیزی که به عنوان سیاره نهم شناخته می‌شود، چیزی بیشتر از آثار رصدی نیست. به گفته منتقدان، شکل‌بندی آشکار مدار اجسام دور نشان دهنده تأثیر یک جهان غیبی نیست و در عوض نتیجه سوگیری های طبیعی در بررسی آسمان است.

بیش از یک قرن است که بحث دربارۀ وجود یک میدان گرانشی که بر نپتون وارد می‌شود بحث و جدل وجود دارد. فراتر از نپتون مجموعۀ بزرگی از اجرام یخی وجود دارند که که مدارهای گرانشی شدیدی دارند. در سال ۲۰۱۶ شش تا از این اجرام یخی کشف شدند. مدار این اجرام به شدت کج می‌شد و این یعنی یک جرم بزرگ‌تر در حال اثرگذاری بر مدار حرکتی این اجرام است. از اینجا بود که فرض وجود سیارۀ نهم جدی‌تر شد. اما ماجرا به همین ‌جا ختم نشد.

در این زمنیه بخوانید:

بزرگ‌ترین سیارات کیهان را بشناسید

کاهش سرعت، زمین را نجات می‌دهد

خوشه‌بندی مدارها لزوماً چنین فرضی را اثبات نمی‌کند. طی پنج سال گذشته ، چندین تیم با استفاده از مجموعه‌های مختلف داده به طور مکرر به این نتیجه رسیده‌اند که شواهدی که به سیاره نهم اشاره می‌کند چیزی بیش از یک اثر مشاهده ای نیست. اما مطالعات جدید بیشتر و بیشتر احتمال وجود یک جرم بزرگ با اندازه‌ای بین نپتون و زمین را اثبات می‌کنند. وجود چنین جرمی که حدود ۶ برابر زمین استُ می‌تواند انحرافات در مدارهای حرکتی اجرام فراتر از نپتون را توضیح دهد. تخمین‌های قبلی این بود این جرم باید ۱۰ برابر زمین باشد. اما یافته‌های جدید نشان می‌دهند که این سیاره نزدیک‌تر از چیزی است که قبلا تصور می‌شد. اما علی‌رغم فرضیه های همگرا، متخصصان این حوزه در مورد وجود سیاره نهم به نتیجه‌ای نرسیده‌اند.

اگر این سیاره وجود داشته باشد، درخشندگی آن به طرز ناخوشایندی با توده‌های درخشان ستارگان پس زمینه ترکیب می‌شود و همین باعث می‌شود که تشخیص دادن آن بسیار دشوار شود.

گشت و گذار در میدان های ستاره‌ای راهی نیست که اخترشناسان می توانند این سیاره را در آسمان تشخیص دهند. ماهواره پیمایشی سیاره ناس (TESS) ، که مشغول جستجوی سیاره‌هایی است که به دور ستارگان دیگر می‌چرخند، ممکن است سیاره نهم را مورد توجه قرار دهد زیرا مناطقی را که شامل مدار فرض شده سیاره است، اسکن می‌کند. در سال ۲۰۱۹، ستاره شناسان پیشنهاد کردند که پردازش هوشمندانه داده‌ها می‌تواند اجرام دور منظومه شمسی را از مشاهدات TESS خارج کند.

بسیاری از ستاره شناسان معتقدند که شانس شکارچیان برای یافتن سیاره نهم در رصدخانه‌ای که در حال حاضر در بالای کوه شیلی در حال ساخت است خیلی بیشتر خواهد بود. این تلسکوپ ۸.۴ متری با میدان دید وسیع هر چند شب یکبار از تمام آسمان قابل مشاهده عکس می گیرد. از سال ۲۰۲۳، این رصدخانه به منجمان اجازه می‌دهد تا حرکت میلیون‌ها اجرام آسمانی، از جمله زباله‌های فضایی، سیارک‌ها، دنباله دارها، تلسکوپ‌های جاسوسی‌، ستارگان و شاید حتی سیاره نهم را ردیابی کنند.

منبع: ایرنا

در این گزارش با ۹ کشف شگفت‌انگیز در سال گذشته میلادی آشنا می‌شوید.

۱- انتشار امواج رادیویی از دنیایی بیگانه

سیارات منظومۀ شمسی امواجی رادیویی با میدان مغناطیسی مخصوص به خود ساطع می‌کنند. این امواج از جانب مشتری بیش از دیگر سیارات است. تا کنون از سیارات بیرون از منظومۀ شمسی امواج رادیویی دریافت نشده بود. محققان در سال ۲۰۲۰ امواجی از یک غولِ گازی در صور فلکی «تاو گاوران» دریافت کردند که ۵۱ سال نوری از زمین فاصله دارد. این امواج می‌تواند سرنخ‌هایی دربارۀ دیگر منظومه‌ها به ما ارائه کنند.

۲- لکه‌های اشعه ایکس در کهکشان راه شیری

میلیون‌ها سال پیش، انفجاری در مرکز راه شیری باعث انفجار مواد پرانرژی در بالا و پایین دیسک کهکشانی شد. این مواد هنوز هم قابل مشاهده هستند و در طیفی از  اشعه گاما می‌درخشند. این توده‌ها که به حباب‌های Fermi  معروفند، برای اولین‌بار در سال ۲۰۱۰ مشاهده شدند. در سال ۲۰۲۰ ، محققان یک جفت حباب دیگر را در همان منطقه یافتند که در طیف اشعه ایکس قابل مشاهده‌اند. این اشعه‌ها احتمالاً مربوط به حباب‌هایی هستند که به “حباب‌های eROSITA”  معروفند و حدود ۲۵۰۰۰ سال نوری با ما فاصله دارند.

۳- پیدا شدن قطعه گم‌شده موشک!

زمین در سال ۲۰۲۰ یک  ماهِ کوچک جدید پیدا کرد. منجمان یک شیء را در مدار ماه تشخیص دادند که در نوع خودش جالب توجه بود. اما بررسی دقیق توسط ناظران فضایی نشان داد که این یک جسم طبیعی نیست، بلکه یک تقویت کنندۀ موشک است که ناسا در دهه ۱۹۶۰ پرتاب کرده است و بقایای آن در مدار ماه به دور زمین می‌چرخد.

۴- چرخه‌های رادیویی شبح‌وار

دانشمندان اغلب چیزهایی را در فضا پیدا می‌کنند که شبیه حباب های فازی هستند، اما چرخه‌های رادیویی عجیب و غریبی (ORC) که در سال ۲۰۱۹ کشف شد و در سال ۲۰۲۰ گزارش آن ارائه شد ویژگی‌های خاصی دارند. لکه های گرد، که در تلسکوپ رادیویی قابل مشاهده هستند، شبیه هیچ چیز دیگری که تا کنون کشف شده است نیستند. آنها بقایای ابرنواختر یا اثرات نوری شناخته شده هم نیستند. حتی برخی از دانشمندان گفته‌اند که ممکن است گلوگاه‌های یک کرم‌چاله باشند. اما هیچ کس واقعاً نمی‌داند این چیزهای تازه کشف شده چیست.

۵- یک میلیون کهکشان جدید

یک تلسکوپ رادیویی در استرالیا طی ۳۰۰ ساعت رصد فضایی از حدود ۸۳٪ جهان قابل مشاهده نقشه برداری کرد. این داده‌های انبوه حدود ۳ میلیون کهکشان را نشان دادند که ۱میلیون آن تا کنون دیده نشده بود. تلسکوپ ASKAP برای رصد آسمان از ۳۶ آنتن استفاده می‌کند اما این اولین باری بود که از همه ۳۶ آنتن به‌صورت همزمان برای یک پروژه استفاده می شد.

۶- نشانۀ زندگی در زهره

اگرچه زهره پر از ابرهای اسیدی است اما تحقیقات نشان می‌دهد که ممکن است نشانه‌های از حیات در آنجا باشد. محققان گاز فسفین، که گازی بدبو است و نشانۀ زندگی محسوب می‌شود، را در ابرهای زهره پیدا کرده‌اند. این کشف کاملاً اتفاقی بود. محققان تلسکوپ را تنظیم کرده بودند که گاز فسفین را تشخیص دهد. آن‌ها که انگار از قبل مطمئن بودند زهره دنیایی مرده است و اثری از فسفین روی آن پیدا نمی‌شود، از زهره عکس‌برداری کردند اما یافته‌ها چیز دیگری را نشان داد.

۷-یک موج مغناطیسی تازه

در تاریخ ۱۲ نوامبر، محققان یک کیلونوای درخشان را کشف کردند این پدیده وقتی اتفاق می‌افتد که دو ستارۀ نوترونی با هم ادغام شوند. پدیدۀ کیلونوا پدیده‌ای نادر است. آنچه کشف شد خیلی خاص بود چون سیگنال‌های عجیب و غریبی در نور آن وجود داشت. این احتمال وجود دارد که این موج مغناطیسی تازه متولد شده محصول یک ستارۀ بزرگ و بسیار مغناطیسی نوترونی و محصول برخورد آن‌ها باشد.

۸- منبع  انفجارهای سریع رادیویی

انفجارهای رادیویی سریع، پدیده‌ای است که سال‌ها ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده است. این انفجارها در زمانی به کوتاهی هزارم ثانیه رخ می دهند و به سرعت خاموش می‌شوند. به نظر می‌رسد این انفجارهای رادیویی از منابعی فراتر از کهشان راه شیری ناشی شده باشند. محققان در سال ۲۰۲۰ گزارش دادند که یک انفجار رادیویی سریع از کهکشان راه شیری منشا گرفته و ۳۰ هزار سال نوری با زمین فاصله دارد و یک مبدأ شناخته شده داشت: یک مغناطیس. اما اینکه همۀ انفجارها از یک مغناطیس ناشی می‌شوند قابل تشخیص نیست.

۹- موجودات فضایی ما را می‌بینند؟

ستاره شناسان عبور سیارات بیگانه از زمین را ردیابی می‌کنند. روزی حتی ممکن است با مشاهده چگونگی تابش نور ستاره در جو، فضای آنها را هم بتوانند مطالعه کنند. اما این فقط برای آن دسته از سیاره‌هایی ممکن است که مدارهایی دارند که می‌توانند بین زمین و ستاره‌ای که به دورش می‌چرخند تراز شوند. سیاراتی که چنین مداری ندارند قابل مشاهده نیستند.

در سال ۲۰۲۰ ، محققان اعلام کردند که برخی از منظومه‌ها نقاط دید مناسبی روی زمین دارند و این موقعیت به آن‌ها اجازه می‌دهد که سیاره ما را ببینند. البته اگر کسی در آنجا باشد! برخی از این منظومه‌ها جوی دارند که برای حیات مناسب است. حدود ۱۰۰۴ منظومه شناسایی شده است که می‌توانند زمین را در فاصلۀ ۳۲۶ سال نوری ببیینند. یک ستاره که حدود ۳۲۶ سال نوری از زمین فاصله دارد سیاراتی را دارد که در سال ۲۰۴۴ موقعیت مناسبی را برای دیدن زمین دارند.

منبع: LIVESCIENCE

مرتبط:

سوالات جالب کودکان از فضانورد ناسا

۲۰ واقعیت باورنکردنی درباره آسیا

رنگ خورشید واقعاً چه رنگی است؟